Een woning vinden was nog nooit zo’n uitdaging voor jongeren in Athene. Links: Anastasia. Rechts: Klaudia.

ATHENE – Nergens in de Europese Unie is een eigen voordeur zo onbereikbaar voor jongeren als in Athene. Huren stijgen, appartementen verdwijnen door Airbnb en steeds meer twintigers blijven noodgedwongen thuis wonen. Voor studenten zoals Anastasia voelt een eigen plek daardoor niet langer vanzelfsprekend, maar als een droom.

In een rustige shisha lounge in Athene hangt een zoete geur van appel en munt in de lucht. De muziek staat hard en boven de tafels kringelt rook omhoog. Aan een vierkante tafel zit Anastasia Theologoudi achterover in een bank. Ze neemt een trek van de slang en kijkt naar het appartementencomplex naast het waterpijpcafé.

Terwijl de muziek door blijft gaan en de stad het nachtleven ingaat, gaat het gesprek aan tafel al snel over iets anders dan uitgaan: wonen. Anastasia heeft uiteindelijk via connecties een appartement kunnen vinden, maar vrienden van haar zoeken al jaren naar een betaalbare plek op een goede plek, anderen voelen zich genoodzaakt om bij hun ouders te blijven wonen. ,,De woning is van een vriend van mijn vader. Hij heeft mij een betere prijs gegeven. De huur zakte van 650 euro naar 400 euro per maand”, vertelt Anastasia.

,,Ik heb een weekje gezocht met mijn moeder en een huis hier vinden is echt heel moeilijk,” zegt ze. ,,We zagen hele kleine huizen met schimmel, onder de grond en zonder ramen. De appartementen waren heel erg duur. Torenhoge prijzen. Ik was gewoon depressief geworden van waar ik zou gaan wonen.”

Anastasia is 20 jaar en woont inmiddels drie jaar in Athene. Wat met het vinden van een eigen woning ooit vanzelfsprekend leek, is allang drastisch veranderd. De huren stijgen, appartementen veranderen in Airbnb-locaties en de concurrentie is groot.

In een stad die in grote mate draait om toerisme, wordt het voor jonge bewoners zoals Anastasia steeds moeilijker om een woning te vinden.

Europees kampioen woningnood

Terwijl de rook van de waterpijp langzaam vervliegt, schetst de werkelijkheid buiten een duisterder beeld.

Jongeren in Griekenland hebben het in de EU veruit het moeilijkst om een woning te vinden. Volgens statistieken van Eurostat verlaten Grieken gemiddeld pas hun ouderlijk huis op 30,7-jarige leeftijd. Alleen in Kroatië en Slowakije zijn de uitvliegers ouder.

Daarnaast geeft 30,3% van de 15-29-jarige Grieken meer dan 40% van hun besteedbaar inkomen uit aan een woning, waarmee ze ruim de eerste plaats aanvoeren binnen de Europese Unie. Ter vergelijking: het EU-gemiddelde hiervan is maar 8,2% van de jongeren die meer dan 40% van het belastbaar inkomen aan een eigen plek kwijt is.

De woningnood wordt verder opgejaagd door een heus leger aan toeristen die gebruikmaken van Airbnb. De Griekse hoofdstad telt namelijk 13.463 van deze Airbnb-locaties. Dat is een stuk meer dan bijvoorbeeld Barcelona (6.630) en Amsterdam (5.253).

Volgens cijfers van het OESO is Athene een pijnlijke uitschieter in een al slechte situatie. In veel steden wereldwijd is wonen de afgelopen jaren steeds minder betaalbaar geworden. Vooral in grote steden stijgen de woningen sneller dan de prijzen.

Twee banen voor een kamer met schimmel

Waar Anastasia’s zoektocht makkelijk was, hebben haar vrienden het een stuk moeilijker. Zo ook de 21-jarige Vaggelis, een van haar vrienden. Hij studeert al jaren in Athene, maar woont nog bij zijn ouders. ,,Als ik nu uit huis wil, moet ik twee banen nemen”, zegt hij. Maar dat kan niet naast zijn studie.

,,Een huis vinden is te moeilijk hier in Athene”, vertelt hij. ,,De prijzen zijn te hoog en bijna alles is van slechte kwaliteit. Veel moet gerenoveerd worden. Dus stel: een plek kost 500 tot 600 euro per maand, dan heb ik nog steeds 10.000 tot 15.000 euro nodig om het te fixen.”

Kapotte waterleidingen, scheuren in muren en schimmel in de douche. Vaggelis moet er niet aan denken. Wel denkt hij dat de woonsituatie snel gaat veranderen. ,,Ik zie onze situatie in een soort economische cirkel. Nu gaat het heel slecht, maar over vijf jaar gaan de prijzen weer omlaag.” Voor de corona-quarantaine betaalden mensen bijvoorbeeld veel huur, daarna weer minder.

Anastasia’s vriendin Klaudia Hanterai is 21 jaar oud en heeft al wel een woning in Athene, maar in een verre buitenwijk. Ze moet nu drie kwartier reizen voordat ze bij haar school is, en is op zoek naar iets meer centraal. ,,Het is te duur. Het begint bij 500 euro en het gemiddelde is ongeveer 700euro.”

Voor Nederlandse begrippen klinkt dat best te doen, maar het minimumloon per maand is in Griekenland 880 euro. In Nederland ligt dat bedrag met 2.564 euro een stuk hoger.

Hapsnapbeleid in een oververhitte stad

Dat beeld wordt bevestigd door Thijs Kettenis, die al jaren de NOS-correspondent voor Zuidoost-Europa is, met Athene als standplaats. Volgens hem is de situatie in Athene het resultaat van meerdere structurele problemen die samenkomen.

Kortetermijnverhuur via Airbnb en buitenlandse investeerders spelen een rol, maar Kettenis wijst ook op de leegstand in de stad. ,,Ik geloof dat een kwart van de woningen leegstaat. Dat is echt superveel.” In totaal staan er 117.137 panden leeg, blijkt uit een onderzoek van het Griekse ReDataset. Dat komt neer op 26,8%. Bureaucratische en juridische obstakels zorgen ervoor dat dit nog onvoldoende wordt aangepakt.

Met het Akropolis op de achtergrond doet Thijs Kettenis voor de NOS verslag vanuit Athene.

Daarnaast zorgt het Griekse huursysteem voor veel onzekerheid. In tegenstelling tot Nederland werken veel huurbazen met contracten van twee tot drie jaar. Daarna kan een verhuurder besluiten het huurcontract niet te verlengen. Kettenis heeft het zelf ook meegemaakt: ,,De eigenaar zijn dochter kwam terug uit Duitsland, dus toen zei hij: je kunt hier niet blijven wonen.” Het gevolg is dat huurders vaak weer de oververhitte markt op moeten.

De problemen spelen ook in Thessaloniki, vertelt Kettenis, maar Athene is het ergst. De woningnood verspreidt zich ook steeds verder in de hoofdstad. ,,Je ziet dat het eerst bij wat populairdere wijken was, maar nu is het overal, ook in de minder populaire wijken. Het is een soort olievlek.”

Volgens Kettenis ontbreekt er een soort van algehele visie op het woonbeleid. ,,Het zijn een beetje hapsnap maatregelen.” Daardoor blijft de kern van het probleem nog steeds bestaan.

Seks als tegenprestatie voor een slaapplek

De gevolgen van die woningnood gaan verder dan alleen praktische problemen. Volgens psycholoog Philip Veerman raakt het juist een cruciale fase in het leven van jongeren. „Het is de periode waarin de identiteit wordt gevormd, om op eigen benen te staan,” legt hij uit.

Die levensfase, die door wetenschapper Jeffrey Jensen Arnett wordt omschreven als ‘emerging adulthood’, bevindt zich tussen adolescentie en volwassenheid in en wordt gekenmerkt door „identiteitsverkenning, instabiliteit, zelfgerichtheid en het gevoel ertussen te zitten.” Juist in die fase is een stabiele woonplek cruciaal, maar die ontbreekt steeds vaker.

Volgens Veerman kan woningnood jongeren in een kwetsbare positie brengen. „Je ziet dat mensen, als zo’n huurcontract eindigt, teruggaan bij hun ouders wonen,” zegt hij. Maar lang niet iedereen heeft die mogelijkheid. In extreme gevallen leidt dat zelfs tot dakloosheid. „Dat gebeurt veel,” benadrukt hij.

In dat soort gevallen raken jongeren afhankelijk van anderen: „Ze komen in een afhankelijke positie van mensen waar ze kunnen slapen of logeren.” Dat zogenaamde couchsurfen gaat niet altijd zonder risico’s. „Er moeten soms wel tegenprestaties worden geleverd die je niet wil,” zegt hij. Op de vraag wat voor tegenprestaties dat zijn, antwoordt hij: „Seks, denk ik, is een van die dingen. Want geld hebben ze niet.”

Die instabiele situatie heeft grote gevolgen voor de mentale gezondheid. Volgens Veerman proberen jongeren de stress en onzekerheid vaak te dempen. „Het is allemaal erg spannend en moeilijk, dus dan wil je die heftige emoties dempen. Dan gaan jongeren veel blowen.”

Het blowen kan weer leiden tot verslaving of ernstigere psychische problemen. Veerman stelt dat sommige jongeren die al kwetsbaar zijn, zelfs psychotisch kunnen worden. Helemaal als het al in de familie voorkomt.

Tegelijkertijd ziet hij dat rust pas terugkeert wanneer jongeren een vaste woonplek vinden. „Als ze uiteindelijk een woning krijgen, komt de rust,” legt hij uit. Maar dan komen vaak verdrongen problemen naar boven: „Dan komen ook allerlei traumatische ervaringen die je hebt weggedrukt.”

Dat onderstreept hoe belangrijk stabiel wonen is in deze levensfase, denkt Veerman. ,,Ik denk sowieso dat ouders of volwassenen die hun steunen heel belangrijk zijn”, zegt hij. Maar juist die steun ontbreekt vaak bij jongeren die het hardst worden geraakt door de woningcrisis.

Slapend rijk door Airbnb

Terwijl de shisha lounge drukker wordt en er meer Griekse studenten in het koude weer binnenkomen om te buurten, komt het gesprek met Anastasia opnieuw uit bij een van de grootste pijnpunten van de woningcrisis: Airbnb. Voor Anastasia is het duidelijk dat daar een groot deel van het probleem ligt. „Kijk, omdat ik nu een huis heb, maakt het niet zoveel uit. Maar het is niet goed”, vertelt ze.

Ook vraagt ze zich af: ,,Als er meer Airbnbs dan woningen zijn, hoe is dat dan niet slecht? Want uiteindelijk heb je alleen maar toeristen en geen permanente bewoners.”

Volgens haar zie je dat vooral in het centrum van Athene, waar steeds minder woningen beschikbaar zijn voor de lokale bevolking. Haar vrienden zoeken al jaren naar een betaalbare plek, maar vissen telkens achter het net. Sommigen blijven noodgedwongen thuis wonen, anderen wijken uit naar slechtere buurten.

Toch is niet iedereen het met haar eens. Haar vriend Vaggelis kijkt er anders naar. Volgens hem ligt het probleem breder dan alleen vakantieverhuur en wordt Airbnb te vaak als zondebok gezien. De discussie laat zien hoe verdeeld jongeren zelf zijn over de oorzaken van de woningnood, zelfs binnen dezelfde vriendengroep.

Correspondent Thijs Kettenis ziet net als Anastasia hoe Airbnb een probleem is. De overheid probeert het wel aan te pakken, maar doet dat op de verkeerde manier, zegt Kettenis. ,,Ze doen het niet zoals in Nederland, waar er gewoon een limiet zit op het aantal nachten of het zelfs helemaal verbieden. Sinds vorig jaar geldt er in Athene een verbod op de uitgifte van nieuwe vergunningen in bepaalde wijken.”

Op de korte termijn gaat dit niet veel oplossen. ,,Je krijgt dan de situatie dat de mensen die al een vergunning hebben, alleen maar slapend rijken worden. Want hun huizen worden alleen maar meer waard.” Verhuurders die niet op tijd waren met een vergunning aanvragen, hebben pech.

De reden dat deze maatregel er dan toch is, heeft te maken met het electoraat van de regeringspartij. ,,De regering die er nu zit is rechts. Dus wat rijkere mensen stemmen daar op. Als ze dan Airbnb gaan verbieden, dan zijn ze een heleboel stemmers kwijt. Die stemmen krijgen ze dan ook niet terug van mensen die dan ineens een huurhuis kunnen betalen, want die stemmen over het wat minder rechts.”

Weggaan uit Athene is geen optie

Aan het einde van de avond blijft de discussie nog even hangen aan tafel. Anastasia en haar vrienden zijn het misschien niet eens over de oorzaken van de woningcrisis, maar over één ding wel: een huis vinden is in Athene voor jongeren steeds moeilijker geworden.

En toch is er geen sprake van een slechte sfeer. Aan tafel wordt gelachen, gediscussieerd en gedroomd over de toekomst. Misschien wonen ze niet in het centrum van Athene, misschien hebben ze niet over vijf jaar een huis, maar weggaan uit hun stad zullen ze nooit doen.

Voor Anastasia is het duidelijk: hoe ingewikkeld de oorzaken ook zijn, er moet iets veranderen. Zolang dat niet gebeurt, blijft een huis in Athene een steeds verder weg lijkende droom.