22 januari 2021

Christelijke kerken steeds minder bezocht

Het is zondagochtend, in het jaar 1953. Het is negen uur en bijna alle lichten in de woonkamers staan al aan. Ouders met kinderen, opa’s, oma’s; iedereen zet elke zondag de wekker om naar de kerk te gaan. De kerkdeuren gaan open en de zaal stroomt vol met mensen. Het was toen de normaalste zaak van de wereld, vanzelfsprekend zelfs. Maar anno 2020 is dat heel anders. Er druppelen op deze zondagochtend wat vaste kerkgangers naar binnen, maar lang niet alle kerkbanken worden gevuld.

Ontkerkelijking komt veel voor

Ontkerkelijking is vandaag de dag een probleem waar de meeste kerken in Nederland tegenaan lopen. Volgens een onderzoek van het CBS gaat tegenwoordig ruim driekwart van de bevolking zelden of nooit naar een kerkdienst (CBS, 2018). Jurgen van den Herik is predikant binnen de Protestantse Kerk Nederland (PKN). Hij geeft deze zondagochtend een van de laatste preken in ‘De Arke’ in Drachten. Samen met vele andere PKN-kerken in de omgeving moeten zij binnenkort definitief de deuren sluiten. Jurgen zit al meer dan 25 jaar in het vak, en vertelt tijdens de ochtenddienst dat de kerken vroeger veel voller zaten en dat er bijna wekelijks nieuwe mensen bijkwamen. Ook de opkomst van de dienst van vandaag valt hem tegen. Dat het kerkbezoek zo enorm is afgenomen in de laatste jaren, kan hij wel verklaren: “De kerk past zich niet genoeg aan aan de samenleving. Tegenwoordig, in onze Westerse cultuur, wordt er veel meer waarde gehecht aan zelf nadenken, en minder aan het je laten zeggen.” Daarnaast vertelt hij dat mensen tegenwoordig andere normen en waarden hebben, en dat ze zich daardoor minder kunnen vinden in de boodschap van de Bijbel. De kerk is daar de laatste jaren niet per se in meegegaan waardoor ze, volgens meneer van den Herik, een slecht imago hebben opgebouwd. “De kerk staat bij buitenstaanders vooral bekend als anti-homo, schijnheilig en politiek conservatief. Dat heeft de kerk grotendeels aan zichzelf te wijten. Of dat imago voor de volle breedte klopt weet ik niet, ik denk van niet eigenlijk, maar omdat het bestaat heb je er wel last van.’’

“Tegenwoordig, in onze Westerse cultuur, wordt er veel meer waarde gehecht aan zelf nadenken, en minder aan het je laten zeggen.”

Kerk gaat niet mee met zijn tijd

Gerard Poort is 58 jaar en was vroeger min of meer verplicht om met zijn ouders mee te gaan naar de kerk. Tegenwoordig hoeft hij zondagochtend niet meer de wekker te zetten, want naar de kerk gaan doet hij al heel lang niet meer. Hij stelt zelf ook al, aansluitend op wat meneer van den Herik vertelde, dat de kerk niet meer mee gaat met zijn tijd. ‘’Toen ik zelf de keuze mocht maken hoefde het van mij eigenlijk niet om zondag naar de kerk te gaan. De kerk bracht mij niet veel meer, ik haalde er niet iets uit waar ik echt iets aan had. Altijd een vast ritme met liederen zingen, een preek van de dominee. Ik vond het eigenlijk heel erg saai en het sloot gewoon niet aan op mijn denkbeeld.”, vertelt meneer Poort.

“De kerk bracht mij niet veel meer, ik haalde er niet iets uit waar ik echt iets aan had.”

 

Sfeer in PKN-kerken

Opvallend is wel dat woorden als saai of langzaam vaker genoemd worden als het om de PKN-kerken gaat. De Protestantse Kerk Nederland is dan ook een van de stromingen die het meest te maken krijgt met de afname van kerkbezoeken (CBS, 2018). Pimmie Jansen gaat al sinds jongs af aan naar de kerk. Ze is gereformeerd opgevoed, maar tegenwoordig gaat ze ook vaak naar andere kerken om hun visie op het geloof te ervaren. Intussen heeft ze van elke stroming binnen het christendom wel eens een kerkdienst meegemaakt. Zelf bevestigt ze dat het bij de PKN-kerken, vergeleken met andere kerken, toch vaak erg leeg is. Volgens mevrouw Jansen heeft dat echt te maken met de sfeer in de kerk. ‘’Ik merk wel dat bijvoorbeeld de baptistenkerk het echt gezellig probeert te maken. Ik denk dat dat echt iets is wat mensen trekt, die gezelligheid. Maar in de PKN-kerken vind ik het een beetje saai, een beetje doods zelfs. Daar vind ik niet die warmte onderling. Ik denk dat dat echt een reden is waarom mensen denken: hier kom ik niet weer.’’

“In de PKN-kerken vind ik het een beetje saai, een beetje doods zelfs.”

 

Positievere ontwikkelingen binnen de kerk

Maar de ontwikkelingen binnen de christelijke kerken zijn niet alleen maar negatief. Het bezoek aan religieuze diensten daalt dan wel, maar sinds 2012 neemt die daling steeds verder af (CBS, 2018). Daarnaast is het volgens meneer van den Herik niet per se alarmerend dat er nu minder mensen naar de kerk gaan: “Op zich fluctueert het kerkbezoek altijd. Als je naar een museum gaat en je bekijkt schilderijen van kerkdiensten van een paar eeuwen geleden dan zie je nagenoeg lege kerken, zonder banken, met spelende kinderen en honden en katten en een klein groepje mensen dat luistert naar de preek van de dominee. Het is net zo goed mogelijk dat we binnen een aantal jaar weer een stijging zien in het kerkbezoek.’’

Meer mensen naar de kerk krijgen

Om zo’n stijging te bereiken moet er volgens Pimmie Jansen nog wel het een en ander gebeuren. Ze heeft zelf wel een idee hoe je meer mensen, maar vooral ook jongeren, naar de kerk krijgt: “Ik denk dat de manier om mensen weer naar de kerk te krijgen vooral is om met de tijd mee te gaan. In de baptistenkerk doen ze dat al wel meer door middel van andere muziek, andere soorten preken en gewoon door alles minder ingewikkeld te maken. Dat werkt wel, want die kerken zitten elke zondag vol.”

“Ik denk dat de manier om mensen weer naar de kerk te krijgen vooral is om met de tijd mee te gaan.”

Meneer van den Herik kan zich daarin vinden. Hij denkt dat voornamelijk de ingewikkeldheid een drempel is voor mensen die niet meer naar de kerk gaan. “Ik denk dat de kerk maar beter kan ophouden met tegenover de samenleving net te doen alsof het allemaal gesneden koek is wat er in de kerk aan de orde is, en zich weer meer zou moeten richten op het bijzondere van de Bijbelse boodschap. Zo kunnen de kerken weer laten zien dat geloof iets moois is, wat we met elkaar moeten delen.’’

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *