Sociale media hebben veel invloed op het brein van jongeren, met zowel positieve als negatieve effecten. Overmatig gebruik kan stress en concentratieproblemen veroorzaken. Op het Vechtdal College in Ommen probeert de school leerlingen daar bewust van te maken, maar dat valt nog niet altijd op bij de leerlingen zelf. ‘’Het telefoonverbod geldt inderdaad tijdens lessen, daarom doe ik alles gewoon op de laptop.’’
Telefoons in elke pauze
Het doordringende geluid van de bel klonk door het gehele schoolgebouw als de pauze begint. Met een rode vierkante bril en een iets te grote tas slentert één van de vele brugpiepers van de trap af. Met een zucht gaat hij in een hoekje zitten en pakt meteen zijn telefoon erbij. Ondertussen stormen honderden andere scholieren langs, op zoek naar een plekje in de aula. Stormend, met de ogen volledig gericht op hun telefoons. Toch klinkt er overal gegiechel en geschreeuw, vaak over wat er online is gebeurd.
Steeds meer jongeren melden zich ziek op school door stress, meldt de NOS. Artsen en psychologen maken zich zorgen of deze problemen wel op tijd worden gezien. Tegelijkertijd toont nieuw onderzoek van Harvard Medical School aan dat al een week zonder sociale media de mentale gezondheid van jongvolwassenen verbetert. Dit samenhangend beeld benadrukt een urgent probleem: mentale-gezondheidspreventie en bewust schermgebruik worden steeds belangrijker.
Scholen zoeken hun rol
Zep Postma, spreker van het Bureau Jeugd & Media, reist door het hele land om scholen en jeugdorganisaties voor te lichten over sociale media. ‘’Sociale media kunnen zorgen voor stress en concentratieproblemen bij veel jongeren’’, legt hij uit. Die problemen komen volgens hem vooral voort uit twee dingen: het aantasten van het zelfbeeld en het voortdurend trekken van de aandacht. ‘’Hoe gevoelig iemand is voor dat problematisch gebruik verschilt per persoon. Dat hangt af van allerlei factoren, zoals karakter en thuissituatie. Daarom is het lastig om één duidelijke oorzaak aan te wijzen.’’ Toch ziet hij een duidelijke rol voor scholen. Scholen moeten in gesprek blijven met leerlingen, vindt hij. ‘’Ze moeten blijven monitoren hoe het met hen gaat en waar ze tegenaan lopen.’’
Impact in de klas
Niet alleen het zelfbeeld en de concentratie van leerlingen staan onder druk door sociale media, merkt zorgcoördinator en docent Frans, Marjolein Groen van het Vechtdal College in Ommen. Op haar school ziet ze vooral een ander toenemend probleem: online pestgedrag dat vervolgens het klaslokaal binnenkomt. ‘’Snapchat speelt daarin een grote rol. Leerlingen gebruiken het veel en de berichten verdwijnen, dat is natuurlijk lekker veilig.’’ Vooral buitensluiten ziet ze vaak terug. ‘’Dat heeft ook invloed op de concentratie. Als zulke spanningen hoog oplopen, overheerst dat in het klaslokaal meteen. Jongeren krijgen ruzie in de klas en op dat moment kunnen ze de les niet goed volgen.’’
Volgens Postma begint het verminderen van sociale media bij bewustwording. ‘’Jongeren begrijpen iets pas echt wanneer ze zien wat erachter zit. Daarom is het belangrijk om het gesprek aan te gaan over hoe sociale media werken, in plaats van te vragen waarom ze er zoveel op zitten.’’ Zo’n verwijtende vraag als, ‘Waarom zit je de hele dag op TikTok?’, werkt volgens hem alleen maar averechts. ‘’Leerlingen zien dat meteen als boomer-gedrag. Als er wordt uitlegt waarom TikTok zo verslavend is of hoe het algoritme werkt, dan worden ze zich bewuster van de effecten.’’
Regels vs. realiteit
Op het Vechtdal College in Ommen proberen ze leerlingen bewust te maken van de gevaren en consequenties van sociale media, vertelt Groen. ‘’We hebben veel contact met de gemeente, waardoor we in contact komen met organisaties zoals Tactus of Halt. Zij kunnen programma’s of lessen verzorgen over de gevaren van sociale media. Daarnaast worden er jaarlijks mediawijslessen gegeven en behandelt de coach het onderwerp regelmatig in de lessen. Sinds 1 januari 2024 geldt er ook een verbod op telefoons tijdens de lessen’’ Echter merkt leerling Bo Herbrink uit vwo 6 van het Vechtdal College in Ommen hier weinig van terug. ‘’Het telefoonverbod geldt inderdaad tijdens lessen, daarom doe ik alles gewoon op de laptop, waar ik ook Snapchat en Netflix kan gebruiken. We kregen aan het begin van het jaar een voorlichting, maar daarna heb ik er eigenlijk niets meer over gehoord.’’
Herbrink vindt dat de regels vaker herhaald moeten worden en dat er laptop-controles kunnen komen. ‘’Ik vind dat ook niet leuk, maar het is wel verstandig. Laatst maakte ik een tentamen en een klasgenoot van mij had zijn telefoon gewoon onder de tafel. De enige consequentie was dat hij de toets moest herkansen.’’ Postma legt uit dat het lastig is om veranderingen door te voeren. ‘’Er is natuurlijk een tweestrijd: vinden scholen het echt belangrijk of willen ze zich houden aan de relatieve standaarden van de overheid? Het is lastig om uiteindelijk structureel beleid te maken. Elke mentor en elke docent moet veranderingen doorvoeren, en dat is een grote stap die erg moeilijk is.’’
Postma wil alle scholen meegeven dat het onderwerp levend moet blijven. ‘’Voer gesprekken, train je docenten goed en zorg dat het iets is waarover wordt gepraat. Alleen dan kan er verandering komen.’’ Toch blijft het een uitdaging want als het gerinkel van de schoolbel gaat, komen de telefoons toch weer tevoorschijn.
Bron: Daniella Martin
