Drie koperdiefstallen op dezelfde plek. Een laag hek, het ontbreken van camera’s op een belangrijke plek in het spoornetwerk. De koperdiefstallen bij de Hanzeboog staan niet op zichzelf. Het incident raakt aan een bredere discussie: hoe kwetsbaar is het Nederlandse spoor als een eenmansactie zoveel ontregeling kan veroorzaken, en wat valt ertegen te doen? “We kunnen niet overal hekken plaatsen, dat is niet te doen.”
Voor veel Zwollenaren is het een bekend gezicht: de grote rode Hanzeboog. Een spoorbrug die Gelderland met Overijssel verbindt. Naast treinen maken ook veel fietsers er gebruik van. Sinds afgelopen zomer is daar een nieuwe groep profiteurs bijgekomen, namelijk koperdieven die kabels langs het spoor weghalen. Tot drie keer toe, met vele gedupeerde reizigers tot gevolg.
Eind augustus is de Hanzeboog voor het eerst doelwit. Een koperen kabel wordt weggehaald, met flinke hinder voor reizigers tot gevolg. Een tijdje is het rustig bij de Hanzeboog. Maandag 17 november is het weer raak en wordt opnieuw een kabel weggehaald. Wéér zijn vele reizigers de dupe, het treinverkeer ondervindt ditmaal dagenlang hinder. Zo’n twee weken is het rustig, totdat zondagavond opnieuw een koperdief opduikt bij de Hanzeboog. Politie en ProRail zijn er dit keer snel bij, waardoor de dader niks heeft kunnen weghalen. Desondanks is de schade groot.
Inmiddels zit ProRail er bovenop, legt een woordvoerder uit: “Dat koper zit in de kabels die langs het spoor liggen. Zodra iemand kabels doorknipt die langs het spoor liggen, komt er een storing in onze systemen. Dat komt omdat die kabels nodig zijn voor de werking van de seinen en wissels. Zodra er een storing komt krijgen wij meteen een seintje op de meldkamer.” Omdat het spoor bij de Hanzeboog al vaker doelwit was van koperdiefstal, hield ProRail het gebied goed in de gaten. “Twee weken geleden was er op exact dezelfde plek ook een koperdiefstal geweest. Wij hielden deze plek daarom al wel extra in de gaten, en hebben extra gesurveilleerd. Daardoor kon de politie zondagavond al heel snel iemand aanhouden die bezig was om het koper weg te halen.”
Ondanks dat ProRail de situatie nauwlettend in de gaten houdt, was het effect voor het treinverkeer opnieuw groot, tot ergernis van de NS. “Het is natuurlijk heel vervelend dat door één zo’n man met één zo’n actie duizenden mensen hun reis aan moeten passen. Dat heeft best wel veel invloed,” vertelt een woordvoerder. Door een seinstoring op de omleidingsroute, was de chaos maandagochtend compleet. Ook de 17-jarige Sarah uit Zwolle, die stage loopt op Schiphol, had veel last van de verstoringen. “Alle treinen bij Zwolle vielen uit, daarom ging ik omrijden via Deventer. (…) Al met al had ik bijna 2 uur vertraging, het kon echt niet.”
Volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), die toeziet op risicobeheersing op het spoor namens de overheid, lopen reizigers ondanks de grote hinder geen gevaar. “Bij een verstoring komen de systemen dan automatisch in een veilige stand, waardoor ernstige ongevallen kunnen worden voorkomen,” vertelt een woordvoerder. Dat geldt ook bij een spoorwegovergang: “Wanneer bij een spoorwegovergang de koperen bekabeling wordt weggenomen, zal de automatische beveiliging in werking treden en gaan de spoorbomen van de overweg dicht om het wegverkeer te beschermen voor een passerende trein.”
De veiligheidssystemen zijn echter nog niet voldoende voor de toekomst, in de bredere context van geopolitieke spanningen. Dat staat in een adviesrapport in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. “In het adviesrapport werd geconcludeerd dat het spoorsysteem onvoldoende bestand is tegen sabotage en cyberaanvallen. Een investering van minimaal 600 miljoen euro zou nodig zijn om de fysieke infrastructuur geschikt te maken voor militaire operaties en om beveiligingssystemen en bedrijfsprocessen te verbeteren,” vertelt de woordvoerder van de ILT. Het rapport is opgesteld door het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving, een samenwerkingsverband tussen maatschappelijke organisaties, overheid, burgers en bedrijven.
Het Overlegorgaan is kritisch op de kwetsbaarheid van het spoor: “spoorobjecten liggen verspreid over het land, vaak buiten bewoond gebied en zijn doorgaans vrij toegankelijk. Voorbereiding op risico’s met kleine kans maar zeer grote impact blijft achter.” Ondanks de zorgen bij het overlegorgaan, zijn uitvoerbare maatregelen bij het spoor niet oneindig, zegt ProRail. “In het algemeen kan ik zeggen dat we inderdaad door heel Nederland wel beveiligingsmaatregelen hebben zoals hekken en camera’s. Maar we kunnen niet overal hekken en camera’s plaatsen, dat is helaas niet te doen. We hebben namelijk meer dan 7.000 kilometer spoor in Nederland. Als je bij het spoor wil komen, kan je heus wel ergens bij het spoor komen.” Ook de NS heeft wel begrip voor het standpunt van ProRail: “Er liggen in Nederland duizenden kilometers aan spoor, niet elke vierkante meter kan beveiligd worden.” De woordvoerder geeft aan dat de NS vooral blij is dat de koperdief snel is opgepakt.
Inmiddels is het spoor bij de Hanzeboog weer volop in gebruik, en zijn de kabels hersteld. De dader, die op heterdaad werd aangehouden, loopt risico op een geldboete of een celstraf van maximaal vier jaar. ProRail en NS hopen in het vervolg dat de fietsers en machinisten de grote profiteurs van de Hanzeboog blijven, en niet de koperdieven.
Photo by Lucas van Oort on Unsplash
