Muren vol met creatieve werken, bureaus vol met verf, lijm, kwasten en vooral heel veel schetsen. In het atelier van de studenten van het ArtEZ in Zwolle zwoegen studenten om hun zelfbedachte ideeën op papier te krijgen. Zelfbedacht, omdat de studenten hier geen gebruik maken van AI in hun creatieve proces. Toch is de opkomst van Kunstmatige Intelligentie in de kunstwereld niet te missen. Hoe verder mensen in de kunstwereld zijn, hoe meer hun gedachte over de waarde, auteurschap en professionaliteit van een kunstwerk met hulp van AI verandert.
Daan Veenhuizen is één van die studenten. Op ArtEZ krijgt hij veel lessen over wat AI zou kunnen betekenen voor zijn kunstwerken. Hij vind het eng om AI te gebruiken in zijn creatieve proces. “Ik heb een angstgevoel dat ik AI of te veel ga gebruiken en ik ben bang om niet de goede bronnen te vinden die ik vanuit eigen onderzoek wel vind.” Hij vindt het belangrijk om zijn ideeën zelf te bedenken en bij zich te houden wat hij daaruit kan halen. “Als ik nu in een museum zou staan waar AI-credits op de kaartjes naast de kunstwerken staat, zou ik me echt afvragen waar we in zijn beland. Op school leren we dat het creatieve proces heel belangrijk is, en ik ben bang dat dat proces ergens verdwijnt. Bijvoorbeeld als je bij AI invult wat je wil hebben en het je verteld welke streep je moet zetten.”
Uit onderzoek van de Cornel University blijkt dat ongeveer 62% van de 459 kunstenaars vindt dat AI-modellen een dreiging vormen voor kunstwerkers en de arbeidsmarkt voor kunstenaars. Daarnaast zijn spelen er vragen over de waarde, auteurschap en professionaliteit van kunst met hulp van AI. Kunstmatige Intelligentie is getraind op het verzamelen van data. Daarom vindt ongeveer 80% van de kunstenaars transparantie erg belangrijk. Ze vinden dat het publiek moet kunnen zien welke kunst is gebruikt om een AI-model te trainen.
Kunstwerken die met AI zijn gemaakt zijn volgens Daan Veenhuizen niet eigen. “Het is een soort ambacht om een goede prompt in te vullen, dat vind ik knap, maar ik vind niet dat jij het werk dan zelf hebt gedaan. Ik wil mijn kunst graag mijn eigen proces noemen dus ik zou het niet accepteren.” Volgens Veenhuizen is de kunstwereld een wereld waarin je kritiek kan hebben op wat er gebeurt. “Ik blijf denk ik in de stroming zitten die wegblijft van AI-kunst, maar stel ik heb over 10 jaar geen ideeën meer dan kan ik altijd naar de hopeloze middelen kunnen grijpen.” Veenhuizen heeft niet het idee dat AI-kunst hem kan vervangen, maar hij wil het hemzelf ook niet laten versterken. “Ik ben bang dat het mij als maker zwakker maakt, omdat ik delen van het proces ga aflossen die ik zelf niet hoef te doen. Daarmee verlies ik de stukken die ik wel zelf zou willen kunnen.”
Arina Holtland heeft sinds zes jaar met haar beste vriendin Amber Kooiker een atelier in Zwolle waar ze abstracte kunst verkoopt. Ze maken zelf over het algemeen geen gebruik van AI in hun creatieve proces. Tot nog toe heeft ze geen last van concurrentie door makers die wel gebruik maken van AI. “We merken dat onze kopers op zoek zijn naar handgemaakte kunst met een verhaal erachter. Mensen kunnen toch meer waarderen dat het geen print is wat wij maken. Toch wordt het door AI wel makkelijker voor alle mensen om kunst te maken en dat is wel weer concurrentie voor ons.”
Onderzoek van de Cornel University geeft ook aan dat ongeveer 41% van de 459 kunstenaars vind dat het eigenaarschap van de door AI gegenereerde afgeleide kunst moet toekomen aan de originele eigenaars. De data die gegenereerd wordt door AI komt vaak bij makers vandaan zegt Danielle Arets op de site van de Raad van Cultuur. De Raad van Cultuur is bezig het schrijven van een adviesrapport met een adviesbeleid rondom de zorgen die kunstenaars hebben. Dit adviesrapport zal begin 2026 verschijnen.
Mirella Doornwaard koopt graag kunst, maar de waarde voor een kunstwerk waarbij AI is gebruikt zal voor haar dalen. “Ik geef liever iets meer uit aan een prachtig compleet handgemaakt kunstwerk.” De kunstwerken die Doornwaard koopt zijn moeten wel voldoen aan een eigen ontwerp, en niet exact zijn aan een afbeelding van AI. Tegelijkertijd is het voor haar ook niet heel belangrijk of een kunstwerk handgemaakt is. “Handgemaakt gaat voor op een print of foto. Maar echt belangrijk is het niet, ik kijk dan toch meestal naar het uiterlijk. Ze vertelt dat kunstwerken die met AI zijn gemaakt voor haar niet meer professioneel zijn. “AI is maar een hulpmiddel, het moet niet te overheersend worden. Ik hoop dat AI de kunstenaars niet vervangbaar maakt. Ga door als eigen kunstenaar met een eigen blik op je werk.”
Voor Arina Holtland denkt dat haar klanten in de toekomst blijven waarderen, stel AI wordt in de toekomst nog dominanter. Ondertussen sluit ze niet uit dat ze het zelf nooit zal gebruiken. “Zelf sta ik open voor het gebruik van AI bij het maken van kunst. Heel af en toe laten we een schets maken door AI, als we een idee in ons hoofd hebben wat we niet goed krijgen uitgewerkt. Maar is ook de enige keer geweest.” Ze vindt het leuker om helemaal zelf haar eigen kunst te hebben gemaakt. “Ik denk dat er toch een bepaalde charme zit in kunst waarvan je ziet dat het handgemaakt is, bijvoorbeeld dat je kan zien dat het niet helemaal perfect is.”
Kunstenaars gaan dus nog erg voorzichtig om met AI-gebruik in hun kunstwerken. Klanten en kunstenaars hebben nog erg de behoefte naar 100% eigen ontworpen en handgemaakte kunst en ze verwachten dat dat in de toekomst zo blijft. Zo blijkt dat zowel kunstenaars, als klanten, een vooroordeel hebben over de waarde, auteurschap en professionaliteit van kunst waar AI voor is gebruikt. Hoe AI meer of minder wordt gewaardeerd zal worden in de kunstwereld zal de tijd leren.
