Achtergrondverhaal
Tussen innovatie en ‘jatwerk’: De groeiende opkomst van AI in de muziekwereld
Door: Luna Raap
AI dringt razendsnel door in de muziekwereld en verandert de manier waarop muziek wordt gemaakt ingrijpend. Terwijl de technologie muziek maken toegankelijker en eenvoudiger maakt, groeit de angst dat creativiteit en eigenaarschap onder druk komen te staan. Toch is AI volgens deskundigen niet meer weg te denken uit het muziekproces. “Je kunt het niet tegenhouden,” zegt AI-audiodeskundige Maarten Tamminga. “De geest is uit de fles. De vraag is nu hoe je ermee omgaat.”
Het onzichtbare gebruikt van AI
De snelle opkomst van AI is inmiddels zichtbaar bij zowel makers als luisteraars. Uit onderzoek van muziekplatform Landr blijkt dat 87 procent van de artiesten AI gebruikt in het maakproces, variërend van technische ondersteuning tot creatieve toepassingen. Ook voor het publiek wordt het onderscheid steeds lastiger. Uit een enquête van Deezer en Ipsos onder 9.000 mensen in acht landen, waaronder Nederland, blijkt dat 97 procent moeite heeft om door AI gemaakte muziek te onderscheiden van muziek van mensen. Tegelijkertijd geven veel luisteraars aan het belangrijk te vinden om te weten of een nummer (deels) door AI is gemaakt, wat onderstreept hoeveel waarde mensen hechten aan door mensen gecreëerde kunst.
Authenticiteit en eigenaarschap onder druk
Volgens artiestenconsultant en muziekjournalist Pay Williams roept het gebruik van AI in muziek vooral zorgen op over authenticiteit en persoonlijkheid. “Muziek is een kunstvorm die voortkomt uit de passie, het gevoel en de emoties van de artiest,” zegt ze. Volgens Williams kan AI die emotie niet op dezelfde manier overbrengen als een mens. “Het kan er dichtbij komen of een poging doen, maar ik geloof dat het op het gebied van kunst nooit hetzelfde kan bereiken als een mens.”
Daarnaast waarschuwt Williams voor de risico’s van generatieve AI en de laagdrempeligheid ervan. “Het is heel makkelijk om een willekeurig muziekstuk door AI te laten maken, maar je weet nooit precies waar het vandaan komt,” zegt ze. Veel van deze systemen zijn namelijk getraind op muziek die soms zonder toestemming van de originele artiesten wordt gebruikt. “Veel artiesten hebben hier geen controle over en wordt dit beheerd door hun label,” legt Williams uit. “Eigenlijk is het gewoon jatwerk. Er kunnen geen credits aan de originele makers gegeven worden, waardoor zij geen juiste royalties ontvangen.”
AI als hulpmiddel
Volgens Maarten Tamminga bestaat het gebruik van AI niet alleen uit risico’s, maar ook kansen om muziekproductie toegankelijker te maken. “Als muzikant en producer gebruik je normaal veel apparatuur om een bepaalde klank te creëren,” legt hij uit. “Met AI kun je het gedrag van analoge apparatuur bijna perfect nabootsen, en zonder die apparatuur bijna hetzelfde resultaat op je laptop bereiken.” AI bespaart zo niet alleen tijd, maar maakt het ook makkelijker om creatief te experimenteren en nieuwe geluiden uit te proberen.
Volgens Tamminga is het wel belangrijk AI vooral als hulpmiddel te zien, niet als vervanger van het creatieve proces. “AI is voor veel dingen erg handig, maar je kunt er ook in verdwalen en denken dat het alles voor je moet doen,” zegt hij. Correct gebruikt, helpt de software muzikanten zich volledig op hun eigen geluid en persoonlijke stijl te richten, terwijl technische obstakels worden weggenomen.
Eigen controle
Jurriaan Balhuizen, producer bij Postoffice Amsterdam en winnaar van de AI Song Contest 2023 met Synthetic Beat Brigade, maakt zich een stuk minder zorgen over AI’s invloed op de authenticiteit van muziek. “Bij het project voor de Song Contest konden we een bestaande compositie inladen en AI laten meedenken. We creëerden dingen zoals een extra stem, een gitaarpartij, iets dat een onverwachte wending gaf. Het voelt eigenlijk gewoon alsof je samenwerkt met een andere muzikant,” vertelt Balhuizen. Volgens hem is het gebruik van AI niet veel anders dan wanneer een artiest een sample gebruikt of inspiratie haalt van een andere artiest. “Een heleboel muziek die je hoort, is gebaseerd op wat eerder is gemaakt. AI werkt op dezelfde manier. Het geeft je inspiratie, maar het creatieve fundament blijft van jou.”
Voor Balhuizen is AI vooral handig in de vroege fase van een nummer, wanneer je nieuwe ideeën nodig hebt. “Het kan snel iets voorstellen waar je zelf even niet op kwam, maar je moet de sound nog steeds zelf perfectioneren,” legt hij uit. Hij maakt zich geen zorgen dat AI de authenticiteit van zijn muziek aantast. “Het creatieve fundament blijft van jou. AI voegt alleen iets toe, jij bent nog steeds degene die de software aanstuurt en beslist of je de output gebruikt of niet,” zegt hij.
Toekomst van muziek
Of artiesten straks nog om AI heen kunnen, zijn de meningen over verdeeld. “Sommige tools worden zo vanzelfsprekend dat het moeilijk wordt ze te negeren, net zoals autotune dat ooit werd,” zegt Tamminga. Toch betekent dat niet dat iedereen er automatisch aan vastzit. Artiesten die hun muziek vooral live ontwikkelen of een eigen geluid koesteren, behouden volgens Balhuizen hun creatieve controle. “Het publiek kiest wat het aanspreekt, en jij bepaalt zelf hoe je AI inzet, zodat het jouw muziek ondersteunt en niet vervangt,” zegt hij. Volgens Williams blijft vooral het bewust omgaan met AI cruciaal, wie niet goed oplet onbedoeld zijn werk beschikbaar kan stellen voor AI-training of creatieve rechten kan verliezen. Uiteindelijk bepaalt de manier waarop artiesten AI inzetten of ze hun eigen stem en creatieve identiteit weten te behouden te midden van de snelle veranderingen in de muziekwereld.
Foto: Pexels
Persoonlijk interview
Lieve Stuurman (21) over de opkomst van AI in de muziekwereld en haar eigen creatieproces: “AI kan inspiratie geven, maar het schrijven van mijn nummers blijft van mij”
Door: Luna Raap
“Misschien ga ik AI ooit gebruiken in mijn muziek, maar tot nu toe werk ik nog helemaal op mijn eigen manier,” zegt de 21-jarige singer-songwriter Lieve Stuurman terwijl ze een kop koffie inschenkt aan het aanrecht van haar studentenkamer. Lieve is opgegroeid op Ameland en studeert inmiddels aan de popacademie in Leeuwarden. Haar eerste album, onder de naam Lieve, kwam nog geen jaar geleden op Spotify uit, maar ze is alweer volop bezig met nieuw werk. “Ik ben de hele dag bezig met ideeën voor nummers, en soms denk ik wel: zou AI me hier een zetje kunnen geven? Het is natuurlijk erg makkelijk om te gebruiken, maar het blijft belangrijk dat de kern van mijn muziek van mijzelf komt.”
Vaste werkwijze
Voor Lieve is liedjes schrijven bijna vanzelfsprekend. “Meestal ben ik in een kwartiertje wel klaar met een nummer,” zegt ze nonchalant, terwijl ze met haar lepeltje door haar koffie roert. “Vaak heb ik de melodie dan ook al in mijn hoofd. Vroeger nam ik zo’n idee gewoon op en liet ik het daarbij, nu steek ik er toch meer tijd en aandacht in.” Zodra er een idee opkomt, schrijft ze het op in haar vaste tekstboekje. Ook haar telefoon staat er vol mee. “Tijdens een sessie neem je eerst een stukje op, denk je: ‘Oh nee, dit is beter,’ en neem je nog een stukje op. Aan het eind van de sessie heb je zestig audiobestanden en twintig notities, die je nooit meer opruimt omdat het al middernacht is,” zegt ze lachend, terwijl ze de eindeloze lijsten op haar scherm laat zien.
AI als inspiratie, niet als vervanger
Hoewel Lieve op dit moment nog geen AI gebruikt in haar muziek, denkt ze er wel over na. “Nu werkt mijn eigen manier gewoon goed,” zegt ze. “Maar ik denk ook dat je creativiteit juist kan vastlopen als je nieuwe ontwikkelingen bewust afhoudt.” Mocht ze AI ooit gebruiken, dan ziet ze het vooral als een bron van inspiratie. “Soms heeft je brein gewoon even een duwtje nodig om iets nieuws te ontdekken.” Over één ding is ze in ieder geval heel duidelijk: het schrijven van teksten zal ze nooit uit handen geven. “Die emotie kan AI niet op dezelfde manier vangen als mensen dat kunnen,” zegt ze, terwijl kijkt naar haar notitieboekje vol teksten die naast haar op tafel ligt. “Daar zit voor mij zoveel plezier en betekenis in, dat zou ik ook nooit willen afstaan.”
Authenticiteit is voor Lieve ook een belangrijke factor. Bij het idee van een volledig door AI gegenereerd nummer trekt ze een licht ongemakkelijke glimlach. “Het voelt een beetje als valsspelen,” geeft ze toe. “Ik zou er ook minder trots op zijn. AI kan mijn muziek aanvullen, maar nooit vervangen.” Voor Lieve draait persoonlijkheid in muziek om echte emotie en ervaring, en daar kan AI voorlopig nog niet aan tippen.
Eigen geluid Lieve was een jaar of veertien toen ze echt begon met schrijven. Het eerste nummer waar ze langere tijd aan werkte, heette ‘Snowflakes’. Ze schreef het midden in de zomer, en het belandde later op haar eerste album. “Het was echt het meest heartbreak-liedje dat ik ooit heb geschreven,” zegt ze terwijl ze lacht om haar eigen woorden. ‘’En ik was nog nooit verliefd geweest, dus dat vind ik achteraf ook echt grappig’’ Haar eerste liedjes schreef ze nog op een oude Nokia, in de concepten van haar Gmail-app. ‘’Het was bijna een dagboek, echt een dump van woorden,’’ vertelt ze met een glimlach terwijl ze de herinnering ophaalt.
Voor Lieve zijn dit soort persoonlijke ervaringen en herinneringen de grootste inspiratie bij het schrijven van haar nummers. Om haar eigen geluid te bewaren ligt er voor haar een duidelijke grens bij het gebruik van AI. “Ik wil AI niet normaal gaan vinden in mijn muziek,” legt ze uit. “Hooguit als hulpmiddel. Als ik een nummer zou maken dat volledig door AI is gemaakt, zou ik me daar nooit echt trots op voelen. Het voelt gewoon een beetje als valsspelen.”
Experimenteren op de oude manier
Sinds het begin van haar opleiding werkt Lieve samen met producer Joep Mens. Wat begon met een ontmoeting tijdens een creatieve opdracht op school, groeide al snel uit tot een vaste samenwerking. In de studio proberen ze van alles uit en bekijken ze wat werkt. “Het verschilt heel erg hoe lang we bezig zijn met een nummer,” zegt ze met een kleine lach als ze nadenkt over haar avonturen in de studio. “Soms kost het maken van de perfecte beat of het neerzetten van het juiste geluid veel tijd.”
Juist op die momenten ziet Lieve soms wel kansen voor AI. “Misschien kan AI kleine loops of geluidjes maken als we even vastlopen,” zegt ze. “Maar het echte creëren, dat moment waarop Joep en ik samen iets bouwen, dat kan AI gewoon niet namaken.”
De studiosessies zijn vaak energiek en speels. Ze schuiven met klanken, halen nummers uit elkaar en zetten ze weer opnieuw in elkaar. Soms levert dat onverwachte ideeën op. “AI kan inspiratie geven of nieuwe mogelijkheden laten zien,” zegt ze, “maar dat gevoel dat alles ineens klopt, dat kan een computer gewoon niet namaken.” Voor Lieve blijft technologie zoals AI daarom een hulpmiddel, handig, maar nooit een vervanging van het creatieve proces.
De toekomst van LIEVE
Over de toekomst van AI in de muziekwereld is Lieve zowel hoopvol als een beetje voorzichtig. Creatief gezien ziet ze vooral mogelijkheden, maar als het gaat om concurrentie blijft ze realistisch. “AI is nou eenmaal goedkoper dan een artiest inhuren,” zegt ze terwijl ze naar de kop koffie in haar handen kijkt. “Dat is gewoon hoe het nu werkt.” Toch hoopt ze dat de waarde van menselijke kunst niet verloren gaat. “Muziek is belangrijk voor onze cultuur en voor hoe we met elkaar verbonden zijn.” Voor haar ligt de oplossing dan ook niet in kiezen tussen mens of machine, maar in samenwerken. “Het zou mooi zijn als AI en door mensen gemaakte muziek elkaar kunnen versterken, in plaats van weg te concurreren.” Voorlopig blijft Lieve in ieder geval op haar eigen manier werken, met AI in haar achterhoofd, maar nog altijd met haarzelf aan het roer.
Foto: Lieve Stuurman
Nieuwsbericht
Binnen vijf jaar gebruikt vrijwel elke muziekartiest AI
Door: Luna Raap
Binnen enkele jaren zal vrijwel iedere artiest op Spotify AI inzetten in ten minste één fase van het muziekmaakproces. Volgens meerdere deskundigen is het een ontwikkeling waar artiesten nauwelijks nog omheen kunnen. Waar muziekproductie vroeger dure studioapparatuur en specialistische kennis vereiste, kunnen makers tegenwoordig al met een laptop en een idee muziek produceren.
Volgens Maarten Tamminga, deskundige op het gebied van AI-gedreven audiotechnologie, groeit AI snel uit tot een vast onderdeel van het muziekproces. “Dit is iets waar je niet omheen kunt,” zegt hij. “Net zoals autotune ooit is genormaliseerd, gebeurt dat nu ook met AI-tools.” Doordat de technologie steeds toegankelijker wordt, neemt het gebruik toe onder zowel beginnende als professionele artiesten.
AI wordt daarbij vooral ingezet als hulpmiddel binnen het creatieve proces. Tamminga wijst op software die het geluid van analoge apparatuur kan nabootsen. “Met AI kun je het gedrag van analoge apparatuur zó goed simuleren dat je met alleen een laptop bijna hetzelfde resultaat haalt als in een volledig uitgeruste studio.” Daardoor wordt professionele geluidskwaliteit bereikbaar voor een bredere groep makers.
Hoewel AI steeds meer taken kan overnemen, ziet Tamminga de technologie niet als vervanging van menselijke creativiteit. “AI moet je zien als een werktuig. Het helpt je sneller en efficiënter te werken, maar de maker blijft degene die keuzes maakt.” Volgens hem is de vraag daarom niet óf artiesten AI gaan gebruiken, maar hoe zij dat op een verantwoorde manier doen.
Foto: Pexels
Verantwoordingsvideo
