Steunpunt Yfke organiseerde op zaterdag 15 november een dag voor de mantelzorg. Deze dag werd gehouden in dorpshuis de Nije Warf in Wâlterswâld. De dag was speciaal bedoeld voor mantelzorgers uit de gemeenten NoardEast-Fryslân en Dantumadiel. Mantelzorgers konden die dag met elkaar in contact komen en kregen informatie van instanties waar zij terecht kunnen. Baukje Brander werkt bij steunpunt Yfke. “De dag was bedoeld om vanuit plezier en ontspanning contact te hebben met mensen zonder dat het zwaar hoeft te zijn.”
Het is een grijze en frisse dag. Vanaf het volle parkeerterrein is er luid gezang en muziek te horen vanuit het dorpshuis in Wâlterswâld. Vandaag wordt hier de mantelzorg dag gevierd om mantelzorgers in het zonnetje te zetten. Binnen is het warm en de geur van koffie komt je tegemoet. De ruimte is gevuld met oudere mensen die druk met elkaar aan het praten zijn. Voorin staat een kluitje vrouwen te swingen op Folkert Hans die dansend met zijn trompet door de zaal heen gaat.
Nelleke Wiersma is 66 en zorgt al 36 jaar voor haar dochter Nadieh. Nadieh heeft een verstandelijke beperking met autisme en is een getransplanteerde nierpatiënt, dus zij heeft mentale en medische zorg nodig. “Tijdens de zwangerschap had ik al een gevoel van ‘dit klopt niet.’ Ze werd uiteindelijk twee weken over tijd geboren, maar ze zag er nog uit als een kind van acht maanden. Zij heeft zich in de laatste maanden niet goed meer ontwikkelt.”
Nadieh heeft tot haar 21e thuis gewoond, daarna is ze begeleid zelfstandig gaan wonen. Nelleke vertelt dat het haar een verlichting gaf toen ze de zorg kon delen. “Toen ik ben gaan scheiden van mijn man merkte ik dat ik het heel kwetsbaar vond dat Nadieh alleen afhankelijk was van mij. Dus toen ze wegging vond ik ook een stukje rust, want als er iets met mij gebeurt heeft zij een plek waar ze zich thuis voelt en begeleiding heeft.”
“Uiteindelijk heb ik nooit geweten dat ik echt een mantelzorger was. Ik was gewoon haar moeder en gaf haar gewoon zorg. We hadden thuis altijd ons eigen systeem, waardoor het voelde dat ik niet echt voor haar zorgde. Dat deed ik indirect wel. Toch blijf ik onlosmakelijk verbonden aan Nadieh. Het is een soort waakvlam die altijd aan staat en daar leer je mee leven, maar dat is soms ook wel zwaar, want constante zorg is pittig. Als zij bijvoorbeeld naar het ziekenhuis moet ga ik altijd mee.”
Baukje Brander werkt bij Yfke en ondersteunt onder andere mantelzorgers in de regio. “Op dit moment zijn er in de gemeente een kleine 1000 mantelzorgers die bij ons aangemeld staan, maar de meeste mantelzorgers melden zich vaak niet aan. Zij hebben vaak niet door dat zij mantelzorger zijn, want zij herkennen zich niet in dat beeld. Mensen vinden het vaak normaal wat ze doen. Meestal zorgen mantelzorgers voor hun partners of familieleden en dat is natuurlijk vanzelfsprekend. Wat ze vaak niet doorhebben is dat ze allemaal extra’s geven in de vorm van zorg en dan zien ze dus niet dat ze mantelzorger zijn. Ik denk dat er ook veel mensen zijn die geen label willen hebben. Ik denk dat meer bewustzijn kan helpen, bijvoorbeeld op de momenten dat de zorg zwaar wordt en dat je dan snel in contact kunt komen.”
Sjoerdje Janna Venema is beleidsadviseur voor de wet maatschappelijk ondersteuning bij de gemeente NoardEast-Fryslân. Zij merkt dat er veel mantelzorgers niet zichtbaar zijn bij de gemeente. “Ik denk dat veel bewoners denken dat ze horen te zorgen voor hun familie, waardoor zij zichzelf niet gaan zien als mantelzorger. Maar het is wel belangrijk dat mantelzorgers door hebben dat ze mantelzorger zijn, want dan kunnen zij beroep doen op ondersteuning. Mensen proberen vaak de zorg zo lang mogelijk op eigen been te houden, waardoor ze de hulpvraag niet stellen. En omdat ze die hulpvraag niet stellen komen ze ook niet bij de gemeente in beeld.” Sjoerdje Janna geeft ook aan dat overbelasting bij mantelzorgers vaak op de loer ligt, waardoor de hulp soms al te laat is.
Nelleke heeft zich als mantelzorger niet altijd gehoord en gezien gevoeld. “Mensen hebben niet in de gaten hoe het is om 24/7 voor iemand te zorgen, maar er is veel onzichtbaar leed bij mantelzorgers. De aandacht gaat vaak naar de degene die de zorg krijgt, maar bijna nooit naar degene die de zorg geven. Mensen vragen bijna nooit ‘hoe gaat het nu met jou?’ Maar mantelzorgers hebben ook zorg nodig.”
Baukje merkt wel dat er steeds meer bewustwording komt bij de gemeenten. “Die bewustwording wordt denk ik gestuurd door de toekomst. Er is dan steeds minder zorg beschikbaar door de opkomende vergrijzing, dus de vraag naar mantelzorgers wordt steeds groter. Wij krijgen als organisatie subsidie van de gemeente en dat is een indirecte vorm van ondersteuning voor de mantelzorgers. Is dat genoeg? Soms denk ik van niet.” Baukje zegt dat er vanuit de mantelzorgers een grote vraag is naar vervangende zorg. Vervangende zorg is dat mantelzorgers even de zorg over dragen, zodat de mantelzorger zelf dit even kan loslaten. Deze zorg is heel ingewikkeld om te regelen. “Mantelzorgers zouden graag willen dat dit gemakkelijker wordt, dus de gemeente moet zich daar maar eens in verdiepen.”
Baukje Janna geeft aan dat er bij de gemeente niet veel aanvragen komen voor de vervangende zorg. “Ik hoor wel altijd dat er een grote behoefte is, maar het wordt niet vaak aangevraagd. Ik denk dat het door meerdere dingen komt dat het niet vaak wordt aangevraagd. Mensen weten vaak niet waar ze heen moeten, ze weten niet wat de mogelijkheden zijn en voor vervangende zorg moet je een aanvraag indienen en allemaal vragenlijsten invullen. Ik denk dat mensen ook niet altijd zin hebben in als die administratie. Misschien als wij het laagdrempeliger maken, dat er dan wel meer aanvragen komen. De drempel is nu misschien nog wat hoog.”
Vergrijzing is iets waar we ons als gehele samenleving op moeten voorbereiden, maar veel mensen zijn hier nog niet mee bezig. Toch probeert Baukje meer bewustzijn te creëren. “Wij voeren gesprekken met inwoners van de gemeenten over hoe zorg ik later voor mijzelf en voor de mensen om mij heen. En dan merk ik dat veel mensen daar nog niet aan toe zijn. Als samenleving moeten wij ons voorbereiden op het feit dat er straks minder zorg aanwezig gaat zijn. Wij zijn al met dat bewustwordingsproces bezig, zodat wij kunnen vooruitdenken en kunnen schetsen wat er gebeuren gaat en wat er gevraagd wordt. Het is belangrijk dat mensen er wel over nadenken van ‘wie doet er later mijn steunkousen aan?’ en dat je zo al een netwerk om je heen krijgt.”
De gemeente NoardEast-Fryslân krijgt ook te maken met een dubbele vergrijzing. Daarnaast neemt de zorg af. Zo is er straks minder personeel, neemt het aantal plekken in verzorgingshuizen af en daalt met de vergrijzing ook het aantal mantelzorgers. De gemeente staat hiermee voor een moeilijke uitdaging. “Wij hebben de visie op wonen, welzijn en zorg geschreven met een uitvoeringsagenda erbij. Hiermee proberen we de zorg zo efficiënt mogelijk te kunnen inrichten. Maar dit zijn projecten die tijd nodig hebben om goed neergezet te kunnen worden. De projecten moeten ervoor zorgen dat ze zorg zoveel mogelijk verlicht wordt en dat de hulpvraag op de juiste plek terecht komt.”
Folkert Hans maakt een einde aan zijn optreden en pakt zijn spul zingend in. Aan het eind van het nummer gaat hij in het midden van het podium staan en zegt: “Jullie zijn de mantelzorgers die de zorg en liefde aan de mensen geven.”
