{"id":708,"date":"2026-05-13T11:23:07","date_gmt":"2026-05-13T11:23:07","guid":{"rendered":"https:\/\/journalistiekwindesheim.nl\/jou2a\/?p=708"},"modified":"2026-05-13T11:27:03","modified_gmt":"2026-05-13T11:27:03","slug":"crossmediale-productie-fries-in-de-openbare-ruimte","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/journalistiekwindesheim.nl\/jou2a\/2026\/05\/13\/crossmediale-productie-fries-in-de-openbare-ruimte\/","title":{"rendered":"Crossmediale productie: Fries in de openbare ruimte"},"content":{"rendered":"\n

Achtergrondverhaal <\/em><\/p>\n\n\n\n

Gaan tweetalige verkeersborden helpen bij het bevorderen van het Fries?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Vanaf 2026 zijn ze te vinden in Friesland, de tweetalige verkeersborden. Toch worden de borden niet volledig Fries, zo komt het Nederlands boven het Fries te staan. Niet iedereen is het eens met deze keuze. Wethouder Tjibbe Brinkman van Achtkarspelen had het Fries liever boven het Nederlands gezien. \u201cHet Nederlands moet boven het Fries anders maakt dat de Friese taal minderwaardig.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2018Doorgaand verkeer, trochgeand ferkear\u2019. Dit is een voorbeeld van hoe de nieuwe tweetalige borden eruit komen te zien. Op advies van gedragswetenschappers en verkeerspsychologen heeft de provincie Friesland de Nederlandse taal boven het Fries gezet. Jelte Hoogterp is geboren en getogen in Friesland. Hij vindt de komst van de tweetalige verkeersborden erg positief. \u201cIk denk dat de taal veel zichtbaarder wordt. Als je nu de provincie inrijdt heb je niet altijd door dat er een andere taal wordt gesproken. Je kan het alleen onderscheiden in kleine dingen, dus als je het door iemand hoort praten op straat. Als je echt borden hebt die aanduiden dat er een andere taal aanwezig is, brengt dat veel meer aandacht naar de taal zelf.\u201d Voor Jelte is het Fries echt zijn moedertaal en het voelt voor hem altijd als thuiskomen, als hij ergens is geweest waar hij alleen Nederlands kon praten. \u201cHet is een manier om mij uit te drukken zonder dat ik erover na hoef te denken. Het ligt gewoon dichterbij.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Wethouder Tjibbe Brinkman van de FNP is het niet eens met deze keuze van de provincie. De Friese taal betekend voor hem alles, want het is zijn identiteit en cultuur. Hij houdt zich veel bezig met het Fries in het onderwijs. \u201cIk ben onwijs blij dat er verkeerskundig iets gedaan wordt met de Friese taal, maar dan komt weer het verhaal dat de Friese taal onder het Nederlands komt. Andere mensen bepalen altijd dat mensen te dom zijn om iets te kunnen lezen. Mensen kunnen dus alleen het Nederlands eerst lezen en dan het Fries, maar niet andersom. Als je bij het Fries alle medeklinkers eruit haalt en jij ziet dat woord in een paar milliseconden dan begrijpt het brein nog steeds dat woord. In de gemeente Achtkarspelen zijn in het verleden tests geweest waar borden stonden waar letters gehusseld waren. Toch reguleerde het brein dat en begrepen mensen wat er op die borden stond. Als de Nederlandse taal er zo nodig op moest, hadden ze het er beter onder kunnen zetten.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Jelte begrijpt wel dat de Nederlandse versie boven het Fries komt op de verkeersborden. \u201cHet Fries wordt veel gesproken voor een minderheidstaal, dus dat maakt de taal wel levendig. Maar veel mensen vinden het lezen van Fries nog wel lastig en dat is iets wat je echt moet leren. Fries lezen krijg je niet veel op school en je ziet het vaak ook niet terug op straat. Ik denk dat als het Fries boven zou komen te staan, dat veel mensen toch wel veel moesten nadenken.\u201d Volgens Jelte zou het niet veel verschil maken of het Fries nu boven of onder het Nederlands zou komen. \u201cDat het \u00fcberhaupt tentoongesteld wordt is al een win, ik vraag me af wat de toegevoegde waarde zou zijn als het Fries boven het Nederlands zou komen. Het zou dan meer een eigenzinnig dingetje zijn.\u201d<\/p>\n\n\n\n

De Fryske beweging heeft een petitie gehouden met als doel het Fries boven het Nederlands te krijgen. Het doel van de petitie is niet gehaald. Mathijs Dicke is verkeerspsycholoog en heeft samengewerkt met de verliezende partij. Hij denkt dat er geen grote problemen zouden komen als het Fries wel bovenaan zou komen te staan. \u201cAls mensen weten dat er tweetalige borden zijn en je bent er heel consequent in dat het Fries boven staat of het Nederlands boven staat, dat ook hetgeen is wat ze lezen. De borden die wel echt met verkeersveiligheid te maken hebben, hebben vaak een symbool en geen tekst.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Mathijs geeft aan dat icoontjes op borden beter werken dat tekst. \u201cAls je in staat bent om een symbool zo te maken dat het direct te begrijpen is en maar op \u00e9\u00e9n manier ge\u00efnterpreteerd kan worden, dan werkt dat beter en sneller. Je herkent dan iets en hoeft het dan niet te lezen.\u201d Tijdens het lezen van verkeersborden moeten we informatie snel verwerken. De hersenen gaan dan opzoek naar specifieke informatie, waardoor je niet alles kunt lezen of opmerken. \u201cBij verkeersborden gaat het heel vaak om \u2018is deze informatie voor mij van belang?\u2019 Als het van belang is dan besteed ik er aandacht aan en als dat het niet is, dan doe ik er niks mee.\u201d Aldus Mathijs.<\/p>\n\n\n\n

Mathijs twijfelt of de borden echt iets gaan betekenen voor de bevordering van het Fries. \u201cDat de borden echt kunnen helpen bij het bevorderen van de Friese taal vind ik een hele opgave, maar ik denk wel dat het meehelpt om de taal levendig en belangrijk te houden en de identiteit van het Fries in stand te houden. Ik vind het wel een leuke actie, ik hou er wel van.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Jelte denkt dat de borden kunnen helpen bij het leesvermogen van het Fries. Veel mensen vinden het lezen van de Friese taal lastig. Dit komt omdat er verschil zit in hoe je het in het Fries uitspreekt en hoe je het in het Fries schrijft. \u201cIk denk dat mensen die al Fries praten veel kunnen leren van de borden als ze zien dat woorden anders zijn opgeschreven, dan hoe zij zelf denken hoe ze het moeten schrijven. Bij veel mensen ligt de leesvaardigheid laag en met deze borden kunnen mensen weer veel leren van de taal.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Tjibbe hoopt dat dat er in de toekomst wel volledige Friese borden gaan komen. Hij vindt dat de Friese taal op dit moment soms nog als minderwaardig wordt gezien. \u201cHet gaat niet over leven of dood, maar wel over trots zijn op je eigen taal en cultuur. Als de borden eentalig waren geweest had je een volledige emancipatie gehad van de taal. Ik ga er ook gewoon voor dat die andere taal er over 30 jaar ook vanaf is.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bron: Janet Zuidema<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Persoonsgericht<\/em><\/p>\n\n\n\n

Welmoed Sjoerdstra zet zich in voor de toekomst van het Fries<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Het is een frisse middag in Leeuwarden. Tegenover de scheve toren van de Oldehove staat de Af\u00fbk. In de winkel kun je Friese souvenirs en boeken kopen. Achter de winkel zijn de kantoren van de organisatie. Bij het koffiezetapparaat waar het nu spitsuur is pakt Welmoed Sjoerdstra een kopje thee. \u201cDe Friese taal is mijn moedertaal en de taal waar ik alles in doe,\u201d zegt ze, terwijl ze plaatsneemt in een kantoor met een felgroene wand. Welmoed is werkzaam bij de Af\u00fbk en het lectoraat van meertaligheid en geletterdheid. Ze is in haar werkzaamheden veel bezig met de zichtbaarheid en promotie van de Friese taal.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Welmoed is opgegroeid in een Friese omgeving in de buurt van Damwoude. Toch is er een tijd geweest dat de Friese taal niet haar nummer 1 taal was. \u201cToen ik op de middelbare school zat, zat ik veel op het internet en alles gebeurde daar in het Engels. Ook was voor mij in deze tijd de Friese taal heel normaal. Waar ik wegkom praat iedereen Fries, dus dan wordt het niet bijzonder gevonden. Ik wilde toen vooral Nederlands en Engels praten zonder accent, want ik had eigenlijk helemaal niks met het Fries. Toen ik naar Groningen ging om te studeren kwam ik erachter hoe bijzonder het is dat wij een eigen taal hebben.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Welmoed gebruikt de Friese taal nu meer dan het Nederlands of het Engels. \u201cEr zit veel meer identiteit in het Fries en dat past veel beter van waar ik wegkom en daarom is de taal zo bijzonder voor mij.\u201d Welmoed doet op dit moment alles in de Friese taal, maar vroeger kon ze nog niet Fries schrijven. \u201cIk schreef toen alles automatisch in het Nederlands op. Ook al dacht ik in het Fries.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Welmoed heeft Europese talen en culturen gestudeerd aan de Rijksuniversiteit Groningen. Tijdens een keuzevak heeft ze Fries leren schrijven. \u201cHet was heel erg lastig en ik kwam erachter dat ik veel woorden gebruikte waarvan ik dacht dat het Fries was, maar die waren dan gewoon Nederlands. Ik zeg nu de meeste dingen in het Fries. Mijn ouders praten nog wel hetzelfde Fries als hoe ik dat toen ook praatte. Voor hen is dat denk ik wel gek dat ik andere woorden gebruik. Maar intussen is dat mij zo aangeleerd en kan ik niet meer anders. Bijvoorbeeld het Friese woord voor misschien is faaks, die vind ik wel leuk\u201d, zegt Welmoed lachend.<\/p>\n\n\n\n

Tijdens haar studententijd is Welmoed ook actief geweest voor de studentenvereniging Bernlef. Deze studentenvereniging is speciaal voor Friese studenten in Groningen. \u201cIk had altijd een slecht beeld van studentenverenigingen zoals Vindicat, dus ik dacht dat is niks voor mij. Toen werd ik een keer door vriendinnen meegenomen naar Bernlef en dat vond ik geweldig. Het was voor mij een stukje Groningen waar ik Fries kon praten. Toen kwam ik erachter hoe erg ik het Fries praten miste en hoeveel moeite ik had met Nederlands. Ik moet in het Nederlands altijd veel nadenken om de goede woorden te vinden, wat veel energie kost. Bij Bernlef waren allemaal mensen zoals mij, die gewoon uit een dorp in Friesland komen en nu ineens aan de universiteit studeren, dus je hebt ook een verbondenheid met elkaar.\u201d Bernlef is een gezelligheidsvereniging, maar je kan ook allemaal activiteiten doen rondom de Friese taal. Zo kun je er Friese les volgen. \u201cStudenten die Fries hebben gevolgd op de universiteit geven dan les om het Fries bij te spijkeren, dus er wordt op een hele toegankelijke manier Fries gegeven\u201d, vertelt Welmoed terwijl ze nog een slok van haar thee neemt. <\/p>\n\n\n\n

\u201cTalen hebben mij altijd wel goed gelegen. Maar ik was vroeger niet van plan om er ook echt in te werken, maar toen wist ook nog niet wat er allemaal was.\u201d Na haar bachelor heeft ze een master applied linguistics heeft gedaan. Dit gaat vooral over hoe mensen taal leren, wat ze met haar werk bij de Af\u00fbk in de praktijk kan brengen. \u201cIk co\u00f6rdineer een project YungFrysk dat doe ik al een paar jaar en dat vind ik heel erg leuk. Met dit project willen wij jongeren enthousiast maken over het Fries. Dit doen we door video\u2019s te maken op social media. En de komende tijd gaan wij dat ook doen door evenementen te organiseren. Daarnaast werk ik nog aan lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs, dat is de lesmethode searje 36 en samen met het mbo ontwikkel ik ook Fries lesmateriaal voor het mbo. En een tijdje geleden heeft scholengemeenschap Firda het prakturaat Frysk en meertaligens opgericht, daar ontwikkel ik ook Fries onderwijs voor het mbo.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Welmoed vindt dat mensen de kans moeten krijgen om het Fries te leren en daarom vindt ze het ook belangrijk om zich er zo voor in te zetten. \u201cIn de provincie Friesland werken allerlei onderwijsorganisaties aan Taalplan Frysk 2030 om het Fries in het onderwijs in 2030 op een goed niveau te hebben. Ook worden er nieuwe kerndoelen ontwikkeld in het onderwijs. Vroeger gingen die kerndoelen over dat je een bepaald niveau moest halen, maar met de nieuwe doelen gaat het vooral om de beleving van de taal en de cultuur.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Op de vraag wanneer Welmoed zich trots voelt op de Friese taal, moet ze even nadenken. \u201cIk heb soms het gevoel dat ik mezelf verdedigen moet als ik Fries praat. Ik heb dan altijd het idee dat ik mezelf bewijzen moet dat ik niet dom of minder ben, omdat ik een minderheidstaal praat. Dat vind ik soms wel lastig. Maar tegenwoordig heb ik wel het idee dat mensen er met een positievere blik naar kijken. Ik zie vaak bij leeftijdsgenoten of jongeren rond de 20 dat ze enthousiast zijn over het Fries, omdat het een stukje identiteit is en bij ons hoort. Dat soort dingen geeft mij altijd kracht en vind ik mooi om te zien\u201d, zegt Welmoed met een glimlach.<\/p>\n\n\n\n

Welmoed geeft aan dat de verschillende projecten rondom het Fries ervoor zorgen dat mensen zich bewuster van de meertaligheid en dat het niet raar is om het te praten, maar juist ook waardevol. \u201cOmdat projecten en de hele infrastructuur en alles wat met het Fries te maken heeft steeds sterker wordt neergezet, mensen er meer positiever over zijn en daarom ook een positief gevoel hebben.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bron: Welmoed Sjoerdstra<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

nieuwsbericht <\/em><\/p>\n\n\n\n

Aankomende jaren meer Fries in winkels en op straat<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De Af\u00fbk en de provincie Friesland zijn druk bezig met het Fries meer in de openbare ruimte te krijgen. Dit doen ze voor de bevordering en de bescherming van de Friese taal. Zo komen er het aankomende jaar tweetalige verkeersborden in Friesland. Ook gaan ze aan de slag om bedrijven te stimuleren meer Fries te gebruiken, zodat de taal zichtbaarder wordt.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Welmoed Sjoerdstra is werkzaam bij de Af\u00fbk en heeft de afgelopen periode meerdere bedrijven geholpen. \u201cEr bestaat een speciale subsidie die bedrijven kunnen gebruiken om meer Fries te gebruiken. Hiermee hopen we de taal meer in de openbare ruimte te krijgen.\u201d Vanuit het rijk is er 18 miljoen euro vrijgekomen die de provincie kan gebruiken voor de bevordering en bescherming van het Fries.<\/p>\n\n\n\n

Het gebruik van het Fries kan zorgen voor meer binding met de regio en daarnaast geef je mensen die Fries spreken ook een gevoel van herkenning. Afgelopen periode heeft een snackbar in Buitenpost alles vertaald in het Fries, dit hebben ze gedaan in samenwerking met de Af\u00fbk. \u201cWij helpen bedrijven met reclames, flyers, borden, we kijken mee wat het mooiste staat en wat voor woorden bedrijven het beste kunnen gebruiken\u201d, vertelt Welmoed.<\/p>\n\n\n\n

Doordat er in de openbare ruimte meer aandacht wordt besteed aan de taal, kan dat voor meer positieve aandacht zorgen rondom het Fries. Hierdoor wordt de taal bevorderd en beschermd. Welmoed geeft aan dat het Fries door deze acties kan profileren. \u201cAls Friese mensen in een winkel iets in het Fries zien, kan dat zorgen dat zij sneller de winkel ingaan.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bron: Janet Zuidema<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Verantwoording<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n