Wie de rotonde bij De Marke in Hattem nadert, voelt het meteen: hier klopt iets niet. Auto’s komen hard aanrijden, fietsers schrikken en remlichten gaan vaak pas op het laatste moment aan. Elke beweging lijkt net iets te abrupt, iets te laat, iets te risicovol. De rotonde is al meerdere keren het toneel geweest van ernstige ongevallen, die via alle aanliggende wegen plaatsvonden. Zo moest eind september opnieuw een fietser met spoed naar het ziekenhuis na een aanrijding op deze plek.
Hattemer Henk van der Horst, die dagelijks zicht heeft op de rotonde, kijkt elke keer gespannen om zich heen. “Je ziet bijna-ongelukken elke dag gebeuren. Het is nerveus, chaotisch en gevaarlijk”, zegt hij. Hattem blijkt bovendien de meest verkeersonveilige gemeente van Gelderland, met jaarlijks 143,3 ongevallen per 10.000 inwoners, zo blijkt uit onderzoek van Independer op basis van Rijkswaterstaatgegevens. De rotonde bij De Marke is inmiddels een structurele zorgplek voor de verkeersveiligheid in Hattem. Meldingen nemen toe en bewoners en de Fietsersbond trekken aan de bel. Terwijl automobilisten en fietsers elkaar dagelijks in een wankel evenwicht ontwijken en ongelukken gebeuren, duren de maatregelen van de gemeente echter erg lang. “De gemeente bekijkt oplossingen en er wordt in de coulissen flink overlegd om de rotonde aan te passen, maar voorlopig is er nog geen geld beschikbaar”, benadrukt René Christenhusz, beleidsmedewerker verkeer van de gemeente Hattem.
Dagelijkse spanning op de rotonde zorgt voor angst op het fietspad
Voor Henk van der Horst is het antwoord simpel. Het is niet de vraag of er iets gebeurt, maar wanneer. “Rond acht uur ’s ochtends en vijf uur ’s middags ontstaat het meeste gevaar. Dan geven automobilisten vaak geen voorrang, terwijl dat wél moet.” Hij zag twee maanden geleden nog een vrouw van haar fiets geslingerd worden. De auto die haar raakte had haar te laat gezien of wilde er nog snel voor. “Het was angstaanjagend”, zegt hij. Sindsdien voelt Henk van der Horst zich elke keer gespannen als hij de rotonde nadert.
Er is een duidelijke spanning zichtbaar in het verkeer: auto’s remmen regelmatig pas laat, soms vlak bij het fietspad. Fietsers bewegen zich snel voort, vaak op e-bikes of vertrouwen op hun voorrang zonder altijd alert te zijn. Voor automobilisten kunnen fietsers daardoor plotseling opduiken. De omstandigheden maken dat een klein moment van onoplettendheid al voldoende kan zijn om een botsing te veroorzaken.
Fietsersbond waarschuwt: rotonde te gevaarlijk door zicht en snelheid
Volgens Hans Havinka van de Fietsersbond hoeft niemand verrast te zijn door deze situatie. Hij kent het punt door en door. “Dit is echt een plek die vaak genoemd wordt”, zegt hij. Een exact aantal incidenten wordt niet bijgehouden, maar hij schat dat het afgelopen jaar zo’n twintig bijna-ongelukken zijn gemeld en dat gaat alleen om de meldingen die de bond ontvangt.
Zijn grootste kritiekpunt is dat de rotonde niet voldoet aan gangbare verkeerskundige richtlijnen. Bestuurders zouden fietsers al op 30 tot 50 meter afstand moeten kunnen zien, maar door de ligging van het fietspad, te ver naar buiten, komt dat zicht veel later. “Kinderen op de fiets zijn soms nauwelijks zichtbaar”, vertelt hij. Een deel van de begroeiing die het zicht jarenlang beperkte, is wel verwijderd, maar het onderliggende probleem blijft bestaan: fietsers komen simpelweg te laat in beeld.
Daarnaast is de snelheid op de aanrijroutes een risico op zichzelf. Verkeer vanuit Heerde rijdt tot vlak voor de rotonde 60 km/u. “Een goed ontworpen rotonde dwingt de snelheid geleidelijk omlaag, maar dat lukt hier niet. Mensen komen te hard aan”, zegt Hans Havinka.
Zijn conclusie is helder: de rotonde moet aangepast worden. De oplossingen liggen volgens hem al lange tijd op tafel: de snelheid verlagen naar 50 km/u, het fietspad dichter naar de rotonde brengen zonder de vrijliggende structuur op te heffen en structureel beter zicht creëren. “Verkeerslichten zijn niet nodig, want daarvoor is het verkeer niet druk genoeg”, benadrukt hij. Totdat de rotonde wordt aangepast, heeft hij één dringend advies aan bewoners en weggebruikers: “Kijk goed uit en houd rekening met de zwakste weggebruikers.”
Gemeente erkent probleem, maar actie blijft uit
Uit de beschikbare gegevens van de gemeente blijkt dat er meerdere meldingen binnenkomen via verschillende kanalen van politie, bewoners en weggebruikers. “Het gaat dan om slecht zicht, te laat remmende automobilisten en schrikreacties van fietsers, vooral in het donker”, geeft René Christenhusz aan.
Volgens René Christenhusz ziet ook de gemeente het probleem. “We zijn ons bewust van de zorgen over de verkeersveiligheid bij de rotonde De Marke. Veiligheid van alle weggebruikers heeft voor ons de hoogste prioriteit. We zien dat er meerdere meldingen zijn gedaan over gevaarlijke situaties, waaronder slecht zicht en te laat toegepaste voorrangsregels.”
Toch duurt het lang voordat er concrete maatregelen worden genomen. “Onderhoud vindt wel plaats, maar verkeerskundig ingrijpen vraagt om afwegingen van budget, prioriteit, capaciteit en samenhang met andere verkeersprojecten. Eerder zijn in de gemeenteraad mogelijke oplossingen, zoals het bouwen van een fietsersbrug, door verschillende partijen aangedragen en besproken. Deze voorstellen zijn echter niet uitvoerbaar, niet alleen door het beperkte budget, maar ook vanwege het ruimtegebrek rond de rotonde”, aldus René Christenhusz. Achter de schermen wordt echter stevig samengewerkt. “De gemeente overlegt met de politie, Veilig Verkeer Nederland, ANWB, de Fietsersbond, scholen, bewoners en andere betrokkenen om alle knelpunten in kaart te brengen”, vertelt René Christenhusz verder.
Waar sommige bewoners roepen dat er gewoon een spiegel moet komen, is de werkelijkheid complexer. Toch worden dit soort ideeën wel degelijk onderzocht. “Kleine, snelle ingrepen, zoals betere verlichting, verbeterde markeringen, snelheidsremmende maatregelen liggen inmiddels op de tekentafel. Ze zijn nog niet openbaar, maar wél op de planning”, zo benadrukt René Christenhusz. De gemeente kan nog niet aangeven wanneer die maatregelen worden uitgevoerd, maar gaat ervan uit dat de kleinere ingrepen op korte termijn kunnen worden gerealiseerd. “Pas na de begrotingsronde wordt duidelijk wanneer de grotere aanpassingen kunnen worden uitgevoerd”, voegt hij toe.
Elke rit voelt als een gok: hier is geluk geen garantie
Het grotere vraagstuk blijft echter bestaan: hoe richt je een rotonde zo in dat iedereen, van automobilist tot schoolkind, zich veilig voelt? Daarover lopen de belangen uiteen. Automobilisten willen doorrijden, fietsers willen zekerheid, de Fietsersbond wil structurele aanpassingen en de gemeente moet keuzes maken die passen binnen budgetten en een bredere mobiliteitsvisie. Toch klinkt er een gedeelde boodschap: veiligheid gaat vóór alles.
Aan het einde van de middag fietst Henk van der Horst weer langs De Marke. “Straks houd ik mijn adem in. Ik ga er nu al vanuit dat een auto laat remt. Het loopt vast goed af, maar het voelt meer als geluk dan als zekerheid.” Hij schudt zijn hoofd, een gebaar dat inmiddels bijna deel is geworden van zijn routine. “Met kleine aanpassingen kunnen we hier een veilige plek van maken”, zegt hij. “Het hoeft echt niet ingewikkeld te zijn.”
Inse Bonne 
Anne Rijpma