Inwoners van Hattem ervaren steeds vaker overlast van wilde zwijnen. Tuinen worden omgewoeld, planten beschadigd en modderige wroetplekken zijn een bekend beeld. Hattemer Chantal Smits bespreekt de problemen regelmatig met stadsgenoten en ook in de gemeenteraad worden al maanden vragen gesteld.
De Dierenbescherming waarschuwt dat bejaging de situatie eerder kan verergeren. Zwijnen worden uit hun leefgebied verjaagd en trekken daardoor richting de randen van het bos en de bebouwde kom. Dit leidt tot meer overlast en een toename van aanrijdingen in Hattem: jaarlijks ongeveer tien zwijnen. Marcus Rietveld, beleidsmedewerker natuur van de gemeente Hattem, benadrukt dat het aantal zwijnen voorlopig hoog blijft, maar dat het beheer in en rond de woonwijken zorgvuldig wordt voortgezet. “De veiligheid van de bewoners kan worden gewaarborgd, want zwijnen zijn niet per se gevaarlijk. De gemeente blijft ook advies geven over hoe bewoners hun tuinen kunnen beschermen,” zegt hij.
Wilde zwijnen houden Hattemse tuinen in hun greep
Op een koude novemberochtend ziet de achtertuin van Chantal Smits er opnieuw gehavend uit. De aarde is opengewoeld, bloemen liggen scheef in de modder. “Bijna elke ochtend is het raak”, verzucht ze. “Je wordt wakker en denkt: hoe erg is het deze keer?” Ze wijst naar verse sporen in de grond. “Je ziet ze niet, maar je weet dat ze ’s nachts zijn geweest.”
Wat op het eerste gezicht een lokaal probleem lijkt, blijkt bij nader inzicht verbonden aan grotere ontwikkelingen: populatiegroei op de Veluwe, veranderend gedrag door de aanwezigheid van de wolf, menselijk gedrag zoals voeren en de complexiteit van faunabeheer tussen provincie, gemeente en terreinbeheerders.
Gemeente over wilde zwijnen in Hattem: Hattem registreert, provincie beslist
Marcus Rietveld kent de Veluwe als zijn broekzak en de wilde zwijnen nog beter. “Zwijnen op de Veluwe zijn niet nieuw”, lacht hij. “Nieuw is wel dat bewoners ze vaker zien.” Momenteel lopen er op de Veluwe tussen de 7.000 en 8.000 wilde zwijnen: veel meer dan het streefgetal van 2.000 tot 2.500 dat de provincie in de winter hanteert. “In Hattem zelf denken we dat het om ongeveer veertig zwijnen gaat. Misschien minder, misschien meer. Ze trekken zich weinig aan van gemeentegrenzen.”
Marcus Rietveld benadrukt dat de gemeente Hattem niet bepaalt wat er met de zwijnen gebeurt: “Wij voeren alleen uit. De provincie maakt het beleid en de Faunabeheereenheid regelt het beheer.” De situatie wordt jaarlijks geëvalueerd op basis van tellingen van jachthouders en terreinbeheerders. De gemeente levert daar ook data voor aan. Jaarlijks krijgt Hattem zo’n vijftien meldingen van tuinschade, variërend van lichte omwoelingen tot volledige border-slachtingen.
Boswachter over zwijnen: daarom zie je ze steeds vaker in Hattem
Boswachter Alex Plantinga volgt de zwijnen al jaren op de Veluwe. “De populatie groeit snel”, vertelt hij. “Ze krijgen gemiddeld zes of zeven jongen. In goede jaren soms zelfs twee worpen.” Daardoor kan de populatie met 200 procent per jaar groeien.
Alex Plantinga adviseert mensen die zwijnen tegenkomen: “Blijf op afstand, klap even of roep, dan weten ze dat je er bent. Vluchten is zinloos: een zwijn is hartstikke snel. Die ren jij er niet uit.” Volgens hem zijn zwijnen echter niet echt gevaarlijk. “Zwijnen zijn veel banger voor ons dan wij voor hen. Ze vluchten bijna altijd.” Alleen in combinatie met honden of jonge biggen kan soms spanning ontstaan.
In het najaar, wanneer eikels vallen, neemt de activiteit van zwijnen langs wegen en bosranden toe. “Vanaf september zie je ze veel meer”, legt Alex Plantinga uit. Ze zoeken naar eiwitrijk voedsel om het giftige looizuur uit eikels te compenseren. Dat brengt hen dichter bij bebouwing en soms in Hattemse tuinen.
Alex Plantinga benadrukt dat de wolf zwijnen niet direct dorpen injaagt, maar hun gedrag wel heeft veranderd. Zwijnen bewegen alerter, in grotere groepen en soms dichter bij bebouwing waar minder predatie is.
Oog in oog met het wild: onverwachte ontmoetingen
Chantal Smits herinnert zich haar eerste ontmoeting met zwijnen in de buurt. “Ik liep met de hond in het bos en hij reageerde ineens heel raar, begon te grommen en te trekken. Toen zag ik ze: twee grote zwijnen met een paar kleintjes die rustig over het pad liepen. Ik schrok me rot! De hond ook.”
Een paar maanden later stond een volwassen zwijn midden in haar woonwijk. “Mijn hart sloeg over. Je denkt meteen: wat als een kind daar had gelopen?” Ze houdt haar kinderen ’s avonds liever binnen. In de buurt wordt ook stevig gediscussieerd over afschot. “Sommigen willen alles laten zoals het is,” zegt Chantal Smits. “Maar ik vind dat populatiebeheer nodig is. Het gaat niet alleen om mijn tuin, maar om de leefbaarheid.”
Alex Plantinga begrijpt die gevoelens, maar legt uit dat bewoners bewust niet deelnemen aan vergadertafels over beheer: “Er komt te veel emotie bij kijken. Anders zit je met Truus die roept: mijn tuin is omgeploegd, dus alle zwijnen moeten dood. Dat werkt niet.”
Veiligheid in eigen wijk gegarandeerd
Marcus Rietveld ziet ook vaak aanrijdingen met zwijnen. “We hebben jaarlijks een toename van vijf tot tien aanrijdingen in Hattem”, vertelt hij. De Hesseweg, Leemculeweg en de Oranje Nassaulaan zijn bekende hotspots. Zwijnen steken onverwacht over, vaak in groepen. “Ze zijn sneller dan mensen denken”, waarschuwt Alex Plantinga.
Een deel van de overlast is mensgemaakt. “Het grootste probleem zijn mensen die zwijnen voeren. Dan krijg je handtame zwijnen die opdringerig worden.” Dit gedrag neemt het wild mee richting dorpen zoals Hattem.
Het beheer vindt plaats op meerdere niveaus: rasters van een meter hoog, wildroosters, afschot in de winter en schadepreventie bij tuinen. Verplaatsen van zwijnen wordt niet gedaan. Marcus Rietveld kan namens de gemeente de veiligheid garanderen: “Zwijnen zijn niet gevaarlijk. Ik heb in dertig jaar nog nooit gehoord dat een zwijn iemand zomaar aanvalt.” Bij schade stapt hij vaak zelf op de fiets om bewoners te adviseren over bijvoorbeeld een hek of stroomdraad.
Leven met de Veluwse zwijnen
De wilde zwijnen leven al eeuwen op de Veluwe. Hun gedrag verandert, maar hun aanwezigheid is niet gevaarlijk. Chantal Smits kijkt nog even naar de schade in haar achtertuin en glimlacht flauwtjes. “Ik hou van mijn buurt, maar ik blijf toch alert voor de zwijnen”, zegt ze.
Inse Bonne 
Anne Rijpma