Het gerechtshof ziet opnieuw geen ruimte om de regels voor hulp bij zelfdoding te versoepelen. Daarmee blijft er voor mensen die hun leven als ‘voltooid’ beschouwen, maar niet ondraaglijk en uitzichtloos lijden, voorlopig geen mogelijkheid om hulp bij zelfdoding te krijgen. De uitspraak leidt tot teleurstelling bij voorstanders van meer zelfbeschikking, terwijl preventieorganisaties waarschuwen voor de risico’s van verruiming van de wet.
De zaak draaide om de vraag of de overheid verplicht is om hulp bij zelfdoding mogelijk te maken voor mensen zonder medische grondslag. Het hof concludeert dat deze verplichting niet bestaat en dat de huidige wet voldoende bescherming biedt. Volgens de rechter ligt een eventuele verruiming niet bij de rechtspraak, maar bij de politiek. Hierdoor blijft de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (WTL) leidend. Suïcidepreventieorganisaties reageren positief op de uitspraak. Volgens 113 Zelfmoordpreventie is het belangrijk dat hulp bij zelfdoding niet laagdrempeliger wordt. “Bij mensen met suïcidale gedachten zien we dat zo’n wens vaak tijdelijk is en sterk kan schommelen,” zegt woordvoerder Lizanne Schweren. “Juist op momenten van paniek moeten mensen beschermd worden tegen beslissingen waar ze later mogelijk spijt van krijgen.” 113 benadrukt dat het niet altijd duidelijk is wanneer sprake is van een weloverwogen keuze en wanneer van een tijdelijke crisis.
Voorstanders van verruiming zien dat anders. Stichting Laatste Wil spreekt van een teleurstellend oordeel en waarschuwt dat een grote groep mensen hierdoor buiten beeld blijft. “Het huidige systeem is gebaseerd op ondraaglijk en uitzichtloos lijden, maar dat is een veel te beperkt criterium,” zegt interim-directeur Frans Copini. “Mensen die niet ondraaglijk lijden, maar wel klaar zijn met het leven, komen daardoor niet in aanmerking voor euthanasie.” Volgens Copini leidt dit tot onvrijheid bij mensen die hun leven voltooid achten. Voorstanders pleiten al langer voor een vorm van wettelijke zelfbeschikking zonder medische grondslag, bijvoorbeeld via een toetsingsprocedure of traject met begeleiding.
Een andere suïcidepreventieorganisatie, het Suïcide Preventie Centrum, waarschuwt juist voor de complexe beoordeling van wilsbekwaamheid. Directeur Koos de Boed zegt: “Wilsbekwaamheid is geen simpel vinkje. Mensen kunnen nu heel weloverwogen zeggen dat ze niet willen leven met bijvoorbeeld dementie, maar op het moment dat die situatie zich daadwerkelijk voordoet, kunnen ze daar heel anders over denken.” Stichting Laatste Wil erkent dat zorgvuldigheid nodig is, maar vindt niet dat dit een argument mag zijn om mensen categorisch uit te sluiten. De organisatie pleit voor toetsing en gesprekken, zodat impulsieve beslissingen worden voorkomen maar zelfbeschikking mogelijk blijft. Met de uitspraak van het hof blijft een verruiming van de regels voorlopig uit. Voorstanders richten zich nu op de politiek, terwijl preventieorganisaties benadrukken dat bescherming van kwetsbare groepen voorop moet blijven staan. Met de uitspraak van het gerechtshof blijft de huidige situatie dus voorlopig gehandhaafd. De bal ligt nu nadrukkelijk bij de politiek, waar het debat over voltooid leven en zelfbeschikking al jarenlang speelt. Verschillende partijen en organisaties hopen dat dit onderwerp de komende tijd opnieuw op de agenda komt. Ondertussen blijven suïcidepreventieorganisaties waarschuwen voor de risico’s van verruiming, terwijl belangenorganisaties voor zelfbeschikking pleiten voor meer individuele keuzevrijheid. Daarmee lijkt de discussie over hulp bij zelfdoding voorlopig nog niet beslist.
Evi Polling 
Anne Rijpma