Patiënten in Nederlandse ziekenhuizen doen nauwelijks meldingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, terwijl signalen van dergelijk gedrag wel voorkomen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), die zich zorgen maakt over de lage meldingsbereidheid en waarschuwt dat subtiele vormen hierdoor onzichtbaar blijven.
Volgens de inspectie speelt veel seksueel grensoverschrijdend gedrag zich buiten het zicht van anderen af, bijvoorbeeld tijdens één-op-één contact tussen zorgverlener en patiënt. Het gedrag ontstaat vaak niet plotseling, maar begint met kleine signalen zoals opmerkingen of aanrakingen. Voor patiënten is dit type gedrag moeilijk te duiden of te bewijzen, wat bijdraagt aan het uitblijven van meldingen. IGJ-woordvoerder Mariël van Dam benadrukt dat het lage aantal meldingen niet betekent dat het probleem nauwelijks voorkomt. “Dat we zo weinig meldingen krijgen, betekent niet dat het probleem er niet is. Dat vinden wij juist zorgelijk,” zegt zij. Vooral subtiele vormen blijven volgens Van Dam buiten beeld: “Het gaat vaak om kleine signalen, zoals opmerkingen of gedrag in één-op-één situaties. Juist dat is moeilijk zichtbaar en lastig te bewijzen.”
Naast bewijsproblemen speelt schaamte een grote rol, aldus de IGJ. Patiënten voelen zich afhankelijk van hun zorgverlener, zijn bang om niet geloofd te worden of vrezen dat een melding gevolgen heeft voor hun behandeling. “Patiënten schamen zich vaak of denken: dit krijg ik toch nooit bewezen,” zegt Van Dam. De inspectie pleit daarom voor meer bewustwording binnen ziekenhuizen, zodat signalen eerder worden herkend en patiënten zich veiliger voelen om misstanden te melden.
Brancheorganisatie NVZ zegt het rapport serieus te nemen en benadrukt dat ziekenhuizen al inzetten op een veilige cultuur. “Ziekenhuizen steken veel werk in een open en veilige werkcultuur,” laat de brancheorganisatie weten. Volgens de NVZ kunnen patiënten op verschillende plekken terecht met klachten, zoals bij een vertrouwenspersoon of klachtenfunctionaris. Ziekenhuizen proberen deze meldmogelijkheden zichtbaar te maken in wachtruimtes, spreekkamers en via hun websites. De inspectie verwacht dat ziekenhuizen de aanbevelingen uit het rapport actief oppakken en patiënten beter informeren over hun opties.
Of extra inspanningen ook zullen leiden tot meer meldingen, moet in de komende periode opnieuw blijken. De IGJ hoopt dat bewustwording en duidelijke meldroutes drempels kunnen verlagen, terwijl de NVZ benadrukt dat ziekenhuizen blijven investeren in een open en veilige werkcultuur. Het onderwerp seksueel grensoverschrijdend gedrag blijft daarmee hoog op de agenda binnen de zorgsector.
Evi Polling 
Anne Rijpma