Zaterdag 17 januari
Door: Roderick van der Korst
CARACAS – ‘’De VS heeft een fundamentele regel van de VN geschonden”, vertelt Terry Gill, Professor Emeritus Militair Recht. De aanval van de VS op Venezuela zet het internationale recht buitenspel. Dit schept een gevaarlijk precedent: als de VS hiervoor niet ter verantwoording wordt geroepen, waarom zou China dan wel gestraft worden? In Beijing wordt de situatie nauwlettend gevolgd, want deze ‘open deur’ zou voor China de weg vrij kunnen maken om Taiwan met geweld in te lijven, nu het internationaal recht aan het wankelen is gebracht.
Ongestraft
Op zaterdag 3 januari is bekendgemaakt dat de Venezolaanse president Maduro door Amerikaanse militairen is aangehouden. Later die dag is Maduro aangekomen in New York, de stad waar hij berecht gaat worden. Maduro wordt beschuldigd van samenzwering in verband met narcoterrorisme. De VS claimen dat dit reden is om Venezuela aan te vallen en noemen het zelfverdediging. Er is wel een maar, vertelt Gill, “drugssmokkel gekarakteriseerd als een gewapende aanval is, in de ogen van bijna alle juristen, een onhoudbare positie.’’ Ook al heeft Trump met de aanval op Venezuela het internationaal recht geschonden, lijkt het erop dat de VS er ongestraft mee zal wegkomen. Volgens Gill komt dat omdat er geen centrale handhavingsinstelling is in het internationaal recht. Wel voegt hij hieraan toe: “Behalve tot op zekere hoogte in de vorm van de Veiligheidsraad, maar dat is hier niet zo relevant, aangezien de VS een permanent lid is van de VN-Veiligheidsraad. Daar hebben ze natuurlijk weinig van te vrezen.’’ Harde consequenties zullen er voor de VS hoogstwaarschijnlijk niet volgen, toch is er volgens Gill een ‘body blow’ uitgedeeld aan de internationaalrechtelijke structuur.
Internationale reacties
Meerdere landen hebben zich al uitgesproken over de aanval van de VS op Venezuela. Zo noemt Cuba de aanval ‘’staatsterrorisme’’, en roept Spanje op tot respect voor het internationaal recht en de-escalatie. Maar omdat er geen harde repercussies voor de actie van Donald Trump lijken te komen, zijn er twijfels ontstaan: stopt het bij Venezuela of volgen er meer landen? De Amerikaanse president liet zich bijvoorbeeld deze week meerdere keren horen over hoe belangrijk Groenland is voor de veiligheid van de VS, terwijl de Deense premier hem nog geen 24 uur eerder had gevraagd om te stoppen met het bedreigen van Groenland. “President Trump heeft na de geslaagde operatie tegen Maduro nu een beetje het gevoel dat hij op wolken loopt.’’ Vertelt Gill. Maar volgens hem trekt Europa een harde grens bij een inname van Groenland: “Als Groenland zou worden ingenomen, betekent dat gewoon de facto het einde van de NAVO-alliantie. Europese landen zouden dat nooit accepteren.’’
Andere grootmachten bekijken aandachtig hoe de situatie zich ontvouwt. Als de VS er werkelijk zonder repercussies vanaf komt, waarom zou dat dan wel het geval zijn wanneer een andere grootmacht een aanval start? ‘’Door dit soort optredens schep je een precedent.’’ zegt Gill. ‘’Als je eenmaal het dak van het huis haalt, dan komt de regen binnen.’’ Internationaal correspondent, Eva Rammeloo zegt dat het voor China interessant is om te kijken hoe de rest van de wereld reageert op wat de VS heeft gedaan. ‘’Als nu niemand Trump durft te bekritiseren voor deze actie, dan zou de Chinese president Xi Jinping kunnen denken: dan kan ik het misschien ook wel voor elkaar krijgen.’’ Rammeloo geeft aan dat China vaker reacties vanuit de rest van de wereld afwacht. Ze noemt het voorbeeld van China en Taiwan. Daar overschreed China steeds vaker de grenzen van het recht, oplettend wanneer de wereldmachten er wat van zouden zeggen.
‘’Er kwamen geen sancties voor China. Dus het is voor Beijing nu extra interessant om te kijken wat er gebeurt. Als er nu niemand reageert op het innemen van Venezuela door de VS, dan zou je dat voor China een open deur kunnen noemen voor het binnenvallen van Taiwan.
Open deur
Het zal ingewikkeld worden voor de VS om een aanval van China op Taiwan te veroordelen. Zo vertelt Gill: ‘’Het wordt voor de VS veel moeilijker om dan op hun hogere zichtkistje te gaan staan en andere landen te veroordelen, als ze zelf jouw voorbeeld volgen.’’ De aanval op Venezuela heeft een precedent geschapen; degene die internationale regels verbreekt, zal niet gestraft worden. Dit kan de doorslag geven voor landen zoals China om hetzelfde te doen.
China doelt al langer op een overname van Taiwan. Volgens Rammeloo heeft dit te maken met “een lang verklaarde wens om Taiwan binnen het Chinese koninkrijk te trekken, met allerlei referenties aan het verleden.’’ De redenering voor het terughalen van Taiwan binnen het Chinese Rijk is helder volgens Rammeloo: ‘’Het idee is dat de Taiwanezen broeders van de Chinezen zijn. (Wij in China) gaan ze redden van de Democratische Partij die daar de macht heeft.’’ Toch vraagt Rammeloo zich af of de Chinezen Taiwan daadwerkelijk willen aanvallen. ‘’Als je de Taiwanezen broeders noemt, ga je ze dan aanvallen?’’
Taiwan
Donald Trump heeft met zijn aanval op Venezuela voor China de deur geopend om Taiwan in te lijven. De meeste deskundigen denken dat China Taiwan succesvol zou kunnen binnenvallen. China is meer dan 250 keer zo groot als Taiwan en ook het BBP van China ligt ruim twintig keer hoger. Toch is Rammeloo sceptisch over een mogelijke aanval vanuit China op Taiwan: ‘’De Taiwanezen laten het natuurlijk niet zitten, die trekken zich terug in de bergen. Die hebben ook hun hele tactiek al uitgedacht. Het wordt een totaaloorlog, alle Taiwanezen zullen zich verzetten.’’ Ook zijn er vragen over of het Chinese volk wel in oorlog wil. ‘’Zijn Chinese gezinnen er klaar voor om hun enige zoon naar een oorlog te sturen, waarbij hij mogelijk het leven kan verliezen?’’ vraagt Rammeloo zich af. Waar de VS in korte tijd Venezuela wist te overweldigen, lijkt het erop dat China het moeilijker zou krijgen om Taiwan te overmeesteren.
Of de aanval op Venezuela daadwerkelijk zal leiden tot een Chinese aanval op Taiwan, blijft volgens deskundigen onzeker. Wel laat de actie van de VS zien dat het schenden van internationaal recht weinig harde consequenties lijkt te hebben. De ontwikkelingen zullen nauwlettend worden gevolgd in Beijing, maar ook in de rest van de wereld.
woutplugge 
Brooklyn Jansma 
milaneibrink