BRUSSEL – De Europese Commissie werkt aan een suikertaks op ongezonde voedingsmiddelen. De maatregel maakt deel uit van een nieuw Cardiovasculair Health Plan en moet bijdragen aan de strijd tegen hart- en vaatziekten. Volgens een eerste concept zouden onder meer ultrabewerkte voedingsmiddelen en alcopops vanaf 2026 duurder kunnen worden. Experts twijfelen echter over het effect van deze taks.
Het idee achter de taks is eenvoudig: ongezonde producten worden duurder, waardoor consumenten ze minder vaak kopen en producenten worden gestimuleerd om hun recepten gezonder te maken. Dat taksen effect kunnen hebben, blijkt volgens Jonne Guyt, professor Marketing aan de Universiteit van Amsterdam, gespecialiseerd in de impact van gezondheidstaksen op consumentengedrag en retail, uit internationale voorbeelden. “Als je kijkt naar andere landen, zoals de Verenigde Staten, zie je dat het aankoopvolume van belaste producten met 20 tot 40 procent is afgenomen. Dat zijn behoorlijke effecten,” zegt hij
Toch waarschuwt Guyt dat minder aankoop niet automatisch betekent dat mensen ook daadwerkelijk minder suiker binnenkrijgen. “Zo’n suikertaks wordt altijd op een bepaalde manier geïmplementeerd. Bepaalde producten vallen er net wel of niet binnen en mensen gaan schuiven met de aankopen.” Zo kunnen consumenten overstappen van frisdrank naar vruchtensap, waar eveneens veel suikers in zitten.
Dat landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk al jaren een suikertaks hebben, terwijl de EU nu pas volgt, komt volgens Guyt door politieke tegenstand. “Sommige mensen vinden het te paternalistisch en vinden dat keuzevrijheid belangrijker is. Ook lobbyt de industrie sterk tegen.”
Volgens Guyt reageert ook de markt actief op zo’n maatregel. “Op het moment dat je zo’n belasting invoert, gaat een heel ecosysteem erop reageren: retailers en producenten zoeken manieren om minder belasting te betalen. Uit eigen onderzoek in Amerika zien we dat supermarkten op een andere manier promoties gaan doen.”
Voedingsdeskundige Peter de Jong plaatst verder vraagtekens bij de term ‘ultrabewerkt’. “Bewerking van voedsel is soms noodzakelijk voor houdbaarheid en voedselveiligheid,” zegt hij. Tegelijk waarschuwt hij voor de rol van toegevoegde suikers in de volksgezondheid: die kunnen verslavend zijn en bijdragen aan chronische ziekten.
De Jong merkt op dat ongezonde voeding het vaakst mensen met een kleinere portemonnee treft, omdat gezondere alternatieven relatief duurder zijn. Hij pleit daarom niet alleen voor belastingmaatregelen, maar ook voor strengere voedingsrichtlijnen en betere informatievoorziening voor consumenten.
Dus of de Europese gezondheidstaks echt zal leiden tot minder obesitas en hart- en vaatziekten, hangt sterk af van hoe de maatregel precies wordt uitgevoerd.
Emi Koedijk 
Enzo Aprahamian 
Janiek van Dam