Overgewicht onder jongeren blijft toenemen, terwijl ongezonde keuzes overal op de loer liggen

Andres Ayrton,  11 januari 2021

Heleen Koeslag

Het aantal jongeren met overgewicht blijft stijgen, terwijl de omgeving waarin zij opgroeien het maken van gezonde keuzes bemoeilijkt, blijkt uit cijfers van het CBS. Volgens Saskia Bouma, gespecialiseerd kinderarts in kinderobesitas, zien artsen steeds vaker dat jongeren op vroegere leeftijd kampen met gezondheidsproblemen. Tegelijkertijd wijst gedragswetenschapper Roel Hermans op de grote invloed van een omgeving vol fastfood en verleidingen. Volgens Bouma is de toename van overgewicht duidelijk zichtbaar in de praktijk. “Wij zijn gespecialiseerd in overgewicht, dat maakt dat we het zien toenemen,” zegt ze. Vooral jongeren die opgroeien in een achterstandssituatie lopen meer risico.

De gevolgen zijn groot: “Ziektes als hoge bloeddruk, suikerziekte en verhoogd cholesterol zien we nu ook al bij jongeren”. Naast fysieke klachten heeft overgewicht ook invloed op het dagelijks leven. “Het zijn de meest gepeste kinderen die we hebben”, stelt Bouma. “Dat heeft veel impact op hun mentale gezondheid en zelfbeeld”. Gedragswetenschapper Roel Hermans ziet dat het eetgedrag van jongeren niet fundamenteel is veranderd, maar dat de omgeving wel meespeelt. “Jongeren eten graag vet, zoet en snackachtig voedsel. Dat is van alle tijden, maar het aanbod is tegenwoordig veel groter” legt hij uit. “Er is gewoon heel veel aanbod”. Dat grote aanbod is zichtbaar in het straatbeeld. Volgens Hermans zijn er inmiddels meer fastfoodrestaurants dan traditionele eetgelegenheden. “Dat zegt wel iets over hoe groot die markt is”.

Jongeren maken volgens hem niet altijd bewuste keuzes. Eten speelt ook een rol in hun ontwikkeling. “Het is een manier om autonomie te laten zien en eigen keuzes te maken”, zegt hij. Daarnaast is ongezond eten aantrekkelijk. “Voedsel met veel suiker, zout en vet geeft een prettig gevoel en is daardoor extra verleidelijk”. Bouma ziet dat overgewicht vaak al op jonge leeftijd ontstaat. Toch zijn jongeren zich volgens haar meestal bewust van de gevolgen. “Bijna alle jongeren weten dat ongezond eten effect heeft op je gezondheid”, zegt ze. “Maar dat betekent niet dat ze hun gedrag ook kunnen veranderen”.

Beide experts benadrukken het belang van de omgeving. Bouma pleit voor structurele maatregelen: “We moeten het niet meer accepteren dat ongezonde voeding goedkoop is en gezonde voeding relatief duur”. Ook het aanbod rondom scholen moet volgens haar veranderen. Volgens Hermans ligt de oplossing in een combinatie van factoren. “Gedragsverandering is een samenspel tussen de persoon en de omgeving”, legt hij uit. “Het aanbod moet gezonder, maar jongeren moeten ook de kennis en vaardigheden hebben om andere keuzes te maken”. Hoewel snackgedrag deels bij de leeftijd hoort, waarschuwt Hermans voor de lange termijn. “Gewoontes die je jong aanleert, zijn moeilijk af te leren”. Daarmee blijft de vraag hoe jongeren gezondere keuzes kunnen maken, urgenter dan ooit.