Het aantal meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling in Nederland stijgt, maar dat betekent niet dat het geweld zelf toeneemt. Volgens onderzoeker Carlijn van Baak, verbonden aan het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, ligt de verklaring vooral ergens anders. “Registratiecijfers laten vaak slechts het topje van de ijsberg zien,” zegt ze. “We zien vooral wat gemeld wordt, niet wat er daadwerkelijk achter de voordeur gebeurt.”
De stijging in meldingen hangt volgens Van Baak samen met een groeiende meldingsbereidheid. “De maatschappelijke aandacht is toegenomen en instanties zoals Veilig Thuis zijn zichtbaarder geworden. Mensen weten de weg beter te vinden.” Uit zelfrapportage-onderzoek blijkt bovendien dat de omvang van huiselijk geweld de afgelopen jaren relatief stabiel is gebleven. “Er zijn dus geen duidelijke aanwijzingen voor een daadwerkelijke toename van incidenten.”
Toch blijft een groot deel van het geweld verborgen. “Slechts 2 tot 3 procent van de slachtoffers komt in contact met Veilig Thuis en 4 tot 9 procent met de politie,” legt Van Baak uit. “Schaamte, angst en loyaliteit spelen daarin een grote rol.”
Ook professionals worstelen met signalering en melden. “Signalen zijn vaak ambigu en kunnen meerdere oorzaken hebben,” zegt ze. “Daarnaast zijn professionals soms bang voor de gevolgen van een melding of twijfelen ze of het iets oplevert.”
Huiselijk geweld komt voor in alle gezinnen, maar bepaalde factoren vergroten het risico. “We weten dat stressfactoren zoals armoede, mentale problemen en middelengebruik het risico kunnen verhogen,” aldus Van Baak. Vooral jonge kinderen zijn kwetsbaar. “Zij zijn volledig afhankelijk van hun verzorgers, wat de druk op ouders kan vergroten.”
De 16-jarige Lois van Utrecht uit Utrecht weet hoe belangrijk het is dat iemand ingrijpt. Ze groeide op in een onveilige thuissituatie. “Ik dacht dat het normaal was,” vertelt ze. “Tot een docent vroeg hoe het echt met me ging.”
Dat moment maakte het verschil. “Ik werd steeds stiller en trok me terug. Toen iemand doorvroeg, brak ik.” Via school kwam Lois in contact met hulpverlening. “Het was eng om erover te praten, maar ook een opluchting. Voor het eerst voelde ik me gehoord.”
Volgens Van Baak is het essentieel om het perspectief van het kind centraal te stellen. “Kinderen die opgroeien in een gewelddadige thuissituatie zijn altijd slachtoffer, ook als het geweld niet direct tegen hen gericht is.”
De stijgende meldingscijfers zijn dus geen reden voor paniek, maar wel een belangrijk signaal. Zoals Lois zegt: “Als niemand iets vraagt, blijft het verborgen. Eén persoon kan echt het verschil maken.”
Cleo van Griensven 
David Pronk