LEEUWARDEN, 30 mei 2026 – Hoewel Fries al decennialang een verplicht onderdeel is van het onderwijs in Fryslân, blijkt in de praktijk dat slechts een deel van alle scholen de kerndoelen daadwerkelijk behaalt. Voor het eerst krijgen scholen in Fryslân meer ruimte om zelf invulling te geven aan het onderwijs in de Friese taal. Daarom investeert de provincie miljoenen om de doelen van het Taalplan Frysk 2030 te realiseren. “Wij vinden het belangrijk dat elk kind de kans krijgt om de Friese taal te leren zodat ze optimaal kunnen meedoen aan de Friestalige samenleving,” zegt Ineke Rienks beleidsadviseur taal en onderwijs bij de provincie Fryslân. Ook cultuur, taalbewustzijn en creatief taalgebruik maken deel uit van de nieuwe kerndoelen. Volgens de provincie moet dat het vak ook toegankelijker maken voor niet-Friestalige leerlingen.
Fries voor ‘mienskip’
De Friese taal wordt door onderzoekers en deskundigen gezien als meer dan alleen een communicatiemiddel. Het is een belangrijk onderdeel van de Friese cultuur en identiteit. “Fries zorgt echt voor ‘mienskip’,” zegt Hindrik Sijens, onderzoeker bij de Fryske Akademy, een instituut dat onderzoek doet naar de Friese taal en cultuur. “Zonder de Friese taal ontbreekt er echt een stuk verbinding tussen mensen.”
Ook Walsweer benadrukt het belang van de taal in het onderwijs. Volgens hem helpt Fries leerlingen zich te verbinden met de regio en de cultuur waarin ze opgroeien. “Leerlingen moeten begrijpen in welke cultuur ze leven en welke taal daarbij hoort,” zegt hij. “Van daaruit kun je je ook makkelijker verhouden tot andere culturen en manieren van denken. Aandacht voor Fries is daarom niet alleen belangrijk voor de taal zelf, maar ook voor de ontwikkeling van jonge mensen.”
Ruim 30 jaar verplicht Fries
Sinds 1993 zijn middelbare scholen verplicht om Friese lessen aan te bieden in de onderbouw. In het basisonderwijs geldt die verplichting al sinds 1980. Toch was lang niet altijd duidelijk hoe scholen die verplichting in de praktijk uitvoerden. Daarom werd in 2016 een provinciale nulmeting uitgevoerd in opdracht van de provincie Fryslân, uitgevoerd door onder andere Albert Walsweer en Nynke Varkensvisser van het lectoraat Friese Taal en Cultuur aan NHL Stenden. Voor het eerst werd systematisch in kaart gebracht hoe het Friese taalonderwijs op alle scholen was ingericht. De uitkomst was confronterend voor beleidsmakers: slechts een kwart van de scholen bood alle kerndoelen voor Friese taal en cultuur volledig aan. Een vervolgonderzoek enkele jaren later liet nauwelijks verbetering zien.
Wettelijk vastgelegd
De wettelijke basis voor het Fries is niet alleen regionaal, maar ook landelijk vastgelegd. “Het Rijk heeft in 1996 het Europees Handvest voor regionale talen en talen van minderheden geratificeerd,” zegt Rienks. “Daarmee heeft Nederland zich verplicht om minderheidstalen te beschermen en te bevorderen. Fries heeft daarin de hoogste status.” Toch betekende die erkenning niet automatisch dat het onderwijs overal gelijk werd ingericht. “Wat je ziet is dat het beleid er is, maar dat de praktijk achterblijft als er geen ondersteuning of controle is,” zegt Rienks. Die kloof tussen beleid en uitvoering werd uiteindelijk een belangrijk startpunt voor nieuw provinciaal taalbeleid.
Meer ondersteuning
Sinds 2021 werkt de provincie met het Taalplan Frysk 2030. Het plan moet ervoor zorgen dat scholen niet alleen verplicht zijn om Fries aan te bieden, maar dat ze dat ook daadwerkelijk kunnen uitvoeren. “Daar zijn we toen mee begonnen omdat duidelijk werd dat scholen wel wilden, maar niet altijd konden,” zegt Rienks. “We ondersteunen met lesmateriaal, cursussen en begeleiding.”
Lerarentekort
Een van de grootste knelpunten blijft het aantal bevoegde docenten Fries. Daarom is er een campagne gestart met de slogan ‘Jou Frysk, omdatst joust om it Frysk’ om meer leraren te werven. Ook via zij-instroomtrajecten en andere lerarenopleidingen wordt gekeken hoe mensen een bevoegdheid Fries kunnen behalen.
“Er is echt een enorm docententekort,” zegt Albertina Soepboer, docent Fries op het Leeuwarder Lyceum, Impulse en het Stedelijk Gymnasium in Leeuwarden. “Dit is geografisch een klein gebied. Je hebt maar een kleine vijver waar je mensen uit kunt halen.” Volgens haar is het tekort zo groot dat docenten vaak op meerdere scholen tegelijk werken en worden ingezet waar de behoefte het hoogst is.
Met de invoering van het Taalplan Frysk 2030 neemt de vraag naar docenten verder toe. Scholen moeten nieuwe lessen ontwikkelen voor onder meer taalbewustzijn, cultuur en creatieve taalexpressie. “Iedereen wil graag, maar nu begint pas het traject waarin scholen moeten uitzoeken hoe ze dat gaan doen en hoeveel mensen daarvoor nodig zijn,” zegt Soepboer. “Er zijn scholen die tot twee jaar geleden alleen maar een projectweek over het Fries hadden en het niet eens op de lessentabel hadden staan,” zegt Pinkster, docent Fries op het Beyers Naudé en Comenius Mariënburg. “Die zullen van nog verder weg moeten komen.”
Niet alleen personeel ontbreekt. Ook lesmateriaal is nog beperkt beschikbaar. “Voor wereldtalen zoals Spaans zijn talloze methodes beschikbaar. Voor Fries is die keuze veel kleiner. Veel materiaal moet nog ontwikkeld worden,” zegt Soepboer.
Toch ziet de provincie positieve signalen. “Onze campagne is na half januari gestart en er zijn nu al elf inschrijvingen voor de docentenopleiding Fries. Zoveel hadden we nog nooit,” zegt Rienks.
Meer nodig
Alleen onderwijs is volgens Sijens niet voldoende om een taal levend te houden. “Ook in de media, literatuur, het openbare leven en thuis moet Fries een zichtbare plaats behouden.”
“Onderwijs speelt een belangrijke rol, maar het kan niet het enige zijn,” zegt Soepboer. “Mensen moeten zelf ook het belang van de taal blijven inzien.”
Dat wordt volgens haar steeds belangrijker nu jongeren naast Nederlands ook steeds vaker Engels gebruiken. Leerlingen merken zelf dat er nieuwe online subculturen ontstaan waarin Engels dominant is. Voor een relatief kleine taal als het Fries kan dat een uitdaging vormen. “Engels en Nederlands hebben veel invloed. Dan wordt een kleinere taal automatisch kwetsbaarder.”
Juist daarom krijgt taalbewustzijn een grotere plaats binnen het nieuwe curriculum. Ook Friese cultuur krijgt meer aandacht, bijvoorbeeld via actuele voorbeelden uit muziek en media. Zo leert Soepboer haar leerlingen dingen bij aan de hand van nummers van Joost Klein.
Volgens Soepboer zorgt die bredere aanpak ervoor dat leerlingen de taal meer gaan waarderen. “Veel leerlingen realiseren zich pas tijdens de lessen hoeveel geschiedenis, cultuur en identiteit er achter het Fries schuilgaat. Dan gaan ze het belang ervan ook beter begrijpen.”
Ook benieuwd naar het verhaal van Frederike de Vries? https://journalistiekwindesheim.nl/jou2d/2026/06/05/frederike-de-vries-bij-mijn-studie-maken-ze-vaak-grapjes-over-mijn-accent/
One thought on “Fries moet een grotere rol krijgen in het onderwijs”