Hans Houwen stond al achter de kassa van een tankstation toen veel van zijn leeftijdsgenoten nog vooral met school bezig waren. In een tijd waarin minder dan 40 procent van de Nederlanders hoger opgeleid is (CBS), maar diploma’s wel als sleutel tot succes gelden, laat de loopbaan van Hans Houwen zien dat ook zonder hogere opleiding doorgroeien mogelijk is.

Tegelijk groeit het tekort aan praktisch geschoolde vakmensen. Ongeveer een kwart van de mensen heeft als hoogste niveau alleen basisonderwijs, vmbo of mbo-1, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Al op jonge leeftijd werkt Houwen naast school. Op zijn veertiende staat hij in het weekend en ’s avonds bij een tankstation, terwijl leeftijdsgenoten vooral met school bezig zijn. Werken voelt voor hem vanzelfsprekend. Er werd thuis veel waarde gehecht aan zekerheid en verantwoordelijkheid,” zegt hij. “Niet om rijk te worden, maar om stabiel te kunnen leven.” Die vanzelfsprekendheid van zekerheid staat vandaag de dag onder druk. Flexibele contracten, stijgende kosten en een veranderende arbeidsmarkt maken het voor veel mensen lastiger om die stabiliteit te bereiken.

Opvoeding en verantwoordelijkheid

Houwen groeit op als enig kind in een eenoudergezin binnen de middenklasse. Zijn moeder werkt in de administratie van een ziekenhuis. Luxe is er niet, maar er is structuur. Volgens zijn vrouw Janet Houwen heeft die opvoeding diepe sporen nagelaten. “Hij is streng opgevoed en moest duidelijk binnen de lijntjes blijven,” zegt zij. “Dat zie je terug in zijn werkhouding en in hoe serieus hij verantwoordelijkheid neemt.”

Hans en Janet hebben samen drie dochters tussen de 30 en 40 jaar oud. Zekerheid speelde thuis een grote rol. Hans wilde de waarden die hem ooit waren aangeleerd doorgeven aan zijn kinderen, door duidelijk te maken hoe belangrijk bestaanszekerheid en in eigen behoeften kunnen voorzien voor hem was. Zijn jongste dochter is tegenwoordig kandidaat-notaris, zijn middelste dochter verpleegkundige en zijn oudste dochter docent Nederlands. “Hij wilde altijd dat het gezin niets tekortkwam,” vertelt Janet. “Sprongen in het diepe doet hij niet snel. Sparen, zorgen dat alles geregeld is, dat zit er echt van jongs af aan in.” De werkdrive van Hans maakte dat school voor hem al snel op de tweede plaats kwam.

School past niet, werk wel

De combinatie van school en werken blijkt lastig. Zijn Mavo-opleiding loopt niet zoals gehoopt. “Die heb ik eigenlijk een beetje verprutst,” zegt Houwen nuchter. Uiteindelijk kiest hij voor de LTS, een praktische opleiding autotechniek. Later volgt hij nog een extra jaar waarin hij onder meer metaalbewerking en technische vaardigheden leert.

In de jaren tachtig is die keuze heel gebruikelijk. Praktisch onderwijs wordt gewaardeerd en techniek is gewild. Wat nu VMBO heet, is destijds de norm voor veel jongeren. Tegenwoordig is dat anders. Uit cijfers van het CBS blijkt dat hoger opgeleiden gemiddeld meer verdienen en meer doorgroeimogelijkheden hebben, terwijl het UWV juist al jaren waarschuwt voor tekorten aan praktisch geschoold personeel. Dat zorgt voor een spanningsveld: praktisch opgeleiden zijn hard nodig, maar krijgen tegelijkertijd minder waardering en kansen dan theoretisch geschoolden.

Werken, combineren en volhouden

Na zijn diensttijd komt Houwen snel aan werk. Hij combineert meerdere banen tegelijk: bij het tankstation, in ploegendienst bij een kunststof fabriek en als chauffeur bij een posterfirma. Het zijn lange weken, vaak vijf of zes dagen werken. “Je nam wat er was,” zegt hij. “Zeker rond 1984, toen werk vinden niet vanzelfsprekend was.”

Die periode vormt hem. Niet alleen technisch, maar ook sociaal. Het tankstation blijkt een onverwachte ontmoetingsplek. Hij spreekt er dagelijks mensen uit allerlei lagen van de samenleving. “Je hoorde veel,” zegt hij. “Over werk, over bedrijven, over kansen.” Netwerken noemt hij het zelf niet, maar achteraf gezien speelt het wel een rol.

Keerpunt onder druk

Het echte keerpunt in zijn loopbaan komt wanneer hij terechtkomt in een technische werkomgeving met complexe en kostbare machines. Storingen moeten snel worden opgelost, vaak zelfstandig en op locatie. De druk is hoog: stilstand kost bedrijven en klanten veel geld.

Oud-collega Dennis Ambergen herinnert zich die periode goed. “Hans was altijd bereikbaar en enorm toegewijd,” zegt hij. “Hij besefte heel goed wat de gevolgen waren als er niets gebeurde. Als hij geen actie ondernam, kwam alles stil te liggen.”

Volgens Ambergen ging Houwen opvallend goed om met verantwoordelijkheid en stress. “Als het echt nodig was, stond hij er. Hij durfde beslissingen te nemen en schoof niets af.” Die houding maakt hem betrouwbaar in de ogen van collega’s en leidinggevenden.

Leidinggeven door ervaring

Houwen groeit door naar een supervisorrol. Hij bespreekt werkplannen en veiligheidsaspecten met zijn teams en stuurt mensen aan op de werkvloer. Leidinggeven is nooit een expliciet doel geweest. “Dat is zo gegroeid,” zegt hij. “Je doet je werk goed, en dan krijg je meer verantwoordelijkheid.”

Ambergen ziet daarin een belangrijk verschil met hoger opgeleide collega’s. “Hans is een echte mensenmens,” zegt hij. “Hij wist hoe hij met klanten én collega’s moest omgaan. Zakelijk kon hij soms anders zijn dan privé, maar juist dat maakte hem sterk.” Volgens Ambergen kwamen mensen vanzelf naar Houwen toe omdat hij ervaring had en altijd een bruikbaar antwoord gaf.

Ook feedback speelt een rol in zijn ontwikkeling. Soms wordt hij gecorrigeerd op zijn manier van communiceren. “Daar heb ik veel van geleerd,” zegt Houwen. “Je leert door te doen en door fouten te maken.”

Werkhouding boven papier

Wat Houwen typeert, is zijn directe mentaliteit. Niet lullen maar doen. “Er wordt tegenwoordig veel gepraat,” zegt hij. “Terwijl tijd geld is.” Die houding komt voort uit zijn opvoeding en jarenlange werkervaring.

Zijn vrouw herkent dat, maar nuanceert het ook. “Hij is zeker een doener, maar ook een prater,” zegt Janet. “Soms ben ik degene die hem net dat duwtje geeft om echt in actie te komen.”

Terugkijkend heeft Houwen geen spijt van zijn schoolloopbaan. Dat hij de MAVO en HAVO niet heeft afgemaakt, voelt niet als een gemis. Zijn loopbaan laat zien dat maatschappelijk succes niet alleen wordt bepaald door diploma’s, maar ook door inzet, ervaring en hoe je met mensen omgaat. Soms loopt een weg anders dan vooraf uitgestippeld. Dat is niet erg, iedereen bewandelt een ander pad. Hans zijn loopbaan laat zien dat je niet per se uit de schoolbanken van de universiteiten hoeft te komen om maatschappelijk een vuist te kunnen maken.