Het is half acht ’s avonds. De lucht boven de beruchte weg tussen Dedemsvaart en Slagharen kleurt langzaam donker. De achttienjarige Isa Vrielink fietst met mij naar de donkere straat Langejacht. Haar handen klemmen zich steviger om het stuur zodra ze de onverlichte stukken van de route bereikt. Links en rechts verdwijnen bomen en struiken in de schaduwen. Het zicht is maar een paar meter. Het enige geluid komt van onze fietsbanden op het asfalt. “Ik kijk voortdurend achterom”, vertelt ze. “Je weet nooit wie er achter je loopt of fietst. Altijd ben ik weer bang dat er ineens iemand uit de bosjes komt.”
Die angst is niet gek, want van de vrouwen van 12 tot 25 jaar zegt 67 procent in het afgelopen jaar weleens te zijn lastiggevallen op straat, blijkt uit cijfers van het CBS. Ook Isa maakte op deze route een ingrijpende gebeurtenis mee. Sindsdien voelt de weg tussen Dedemsvaart en Slagharen voor haar niet meer veilig. Wat voor veel mensen een gewone fietsroute is, is voor haar en vele andere jonge meisjes een plek geworden waar spanning en onzekerheid voortdurend aanwezig zijn.
Een probleem dat verder gaat dan verlichting
De weg tussen Dedemsvaart en Slagharen wordt dagelijks gebruikt door vele jonge meisjes, scholieren, werknemers en andere inwoners. Vooral in de herfst- en wintermaanden ervaren veel gebruikers de route als donker en onoverzichtelijk. Op de weg ontbreekt openbare verlichting volledig, alleen bij een uitrit van een huis staat er eentje. Daarnaast zorgen ook overhangende struiken en beperkte zichtlijnen ervoor dat weggebruikers niet goed kunnen zien wat zich verderop bevindt. Het probleem draait niet alleen om verkeersveiligheid, maar ook om sociale veiligheid. Vele jonge meisjes geven aan dat zij zich ongemakkelijk voelen wanneer zij alleen over de route moeten reizen. Voor sommige jongeren leidt dat zelfs tot het vermijden van de weg of het vragen aan ouders of vrienden om mee te fietsen.
Volgens de provincie Overijssel lopen fietsers zonder goede verlichting ongeveer twee keer zoveel risico op ongelukken in het donker. Die cijfers vormden eerder de aanleiding voor de campagne AAN in het donker, waarmee aandacht wordt gevraagd voor zichtbaarheid en verkeersveiligheid. Als fietsen zonder licht al zorgt voor een verdubbeling van het risico, dan kun je je voorstellen wat het ontbreken van lantaarnpalen met de veiligheid doet.
De gevolgen van angst
Voor Isa heeft het gevoel van onveiligheid gevolgen die verder gaan dan alleen een fietstocht naar huis. Na haar nare ervaring veranderde haar gedrag. Ze kiest vaker voor omwegen, laat anderen weten wanneer ze vertrekt en probeert zoveel mogelijk niet alleen in het donker te reizen. Ook haar omgeving merkt de gevolgen. Haar moeder Brenda Schonewille maakt zich regelmatig zorgen wanneer haar dochter onderweg is. Haar vriend Leroy Veldman merkt dat bepaalde situaties nog steeds spanning oproepen. Zelfs onverwachte aanrakingen kunnen haar soms laten schrikken.
Dat soort reacties zijn volgens traumadeskundigen niet ongewoon. Uit informatie van TraumaNet blijkt dat ingrijpende gebeurtenissen langdurige psychische, lichamelijke en sociale gevolgen kunnen hebben. Mensen kunnen last krijgen van angst, verhoogde alertheid, slaapproblemen, concentratieproblemen en vermijdingsgedrag.
Lotte Kreuwel van Slachtofferhulp Nederland ziet dergelijke reacties vaker terug bij slachtoffers van ingrijpende gebeurtenissen. “Wanneer iemand zich langere tijd onveilig voelt, kan dat invloed hebben op het dagelijks functioneren. Mensen gaan bepaalde situaties vermijden, voelen zich voortdurend alert of verliezen hun gevoel van vrijheid”, legt zij uit. Volgens Kreuwel is het belangrijk om gevoelens van onveiligheid serieus te nemen, ook wanneer er niet dagelijks incidenten plaatsvinden. Het veiligheidsgevoel bepaalt namelijk mede hoe mensen hun leefomgeving ervaren.
Wat kan verlichting betekenen?
Volgens lichtexpert Nico de Kruijter van OVLNL speelt openbare verlichting een belangrijke rol bij zowel verkeersveiligheid als veiligheidsbeleving. “Goede verlichting zorgt ervoor dat weggebruikers elkaar beter kunnen zien en eerder kunnen reageren op mogelijke gevaren”, zegt De Kruijter. “Maar verlichting heeft ook een psychologisch effect. Mensen voelen zich vaak veiliger wanneer zij overzicht hebben over hun omgeving.” Uit onderzoeken naar openbare verlichting blijkt dat slecht verlichte plekken vaker worden genoemd als locaties waar mensen zich onveilig voelen. Vooral jonge vrouwen en kwetsbare weggebruikers ervaren donkere routes regelmatig als bedreigend. Toch benadrukt De Kruijter dat verlichting niet de enige oplossing is. Ook zichtlijnen spelen een belangrijke rol. Overhangende begroeiing, donkere hoeken en plekken waar mensen zich kunnen verschuilen versterken gevoelens van onveiligheid. Praktische maatregelen kunnen volgens hem bestaan uit: extra straatverlichting, snoeien van bomen en struiken, verbeteren van zichtlijnen, reflecterende markeringen langs de weg en slimme of bewegingsgestuurde verlichting.
Verantwoordelijkheid van de gemeente
De verantwoordelijkheid voor de inrichting van gemeentelijke wegen ligt uiteindelijk bij de gemeente Hardenberg. De gemeente bepaalt welke maatregelen worden genomen en welke investeringen haalbaar zijn. Andy de Vos van de gemeente Hardenberg erkent dat verkeersveiligheid en sociale veiligheid belangrijke onderwerpen zijn binnen het gemeentelijk beleid. Daarbij moet de gemeente voortdurend afwegingen maken tussen veiligheid, uitvoerbaarheid, duurzaamheid en beschikbare budgetten. Volgens De Vos worden meldingen van inwoners meegenomen bij het beoordelen van verkeerssituaties. Wanneer meerdere signalen binnenkomen over een bepaalde locatie kan dat aanleiding zijn voor nader onderzoek. Tegelijkertijd zijn niet alle oplossingen eenvoudig uitvoerbaar. Extra verlichting brengt veel kosten met zich mee en gemeenten moeten ook rekening houden met duurzaamheid, energieverbruik en de invloed van verlichting op natuurgebieden.
Toch wijzen deskundigen erop dat relatief eenvoudige maatregelen soms al een groot verschil kunnen maken voor het veiligheidsgevoel van inwoners. Voor veel bewoners draait de discussie uiteindelijk niet alleen om cijfers of beleidskeuzes. Het gaat om een dagelijkse route die veilig moet voelen voor jongeren en vooral jonge meisjes. Kreuwel benadrukt dat preventie belangrijk is. “Wanneer mensen zich veilig voelen in hun omgeving, heeft dat positieve gevolgen voor hun welzijn. Veiligheid gaat niet alleen over het voorkomen van incidenten, maar ook over het voorkomen van angst.”
Terug naar de donkere weg
Wanneer ik met Isa opnieuw over de route fiets, kijkt ze nog steeds regelmatig achterom. De weg is dezelfde als voorheen. De bomen staan er nog, de donkere stukken ook. Toch hoopt ze dat haar verhaal iets kan veranderen. “Ik wil gewoon normaal naar huis kunnen fietsen zonder bang te zijn”, zegt ze.
Voor veel inwoners van Dedemsvaart en Slagharen is dat geen grote wens. Het is iets wat vanzelfsprekend zou moeten zijn. De vraag is nu of gemeente, deskundigen en bewoners samen kunnen zorgen dat die donkere route weer een veilige route wordt.
Inse Bonne