Record Store Day in Leiden
Komend weekend is het weer de zeventiende keer dat Record Store Day wordt gehouden in Nederland. Sicco Hoetink van Plato in Leiden doet al sinds het begin mee met de actie. “Ik heb zin in Record Store Day, het is de zeventiende keer dat ik meedoe.”
Op Record Store Day is het altijd gekkenhuis bij Sicco in de winkel. “De eerste 1,5 tot 2 uur is het hartstikke druk en staat de zaak bomvol. Daarna neemt de drukte iets af, maar blijft druk.”
Tijdens Record Store Day treden er ook een aantal artiesten op in Plato Leiden. “Tijdens deze dag hebben we vaak vier of vijf bandjes. Deze krijgen wij toegewezen door de organisatie, maar wij kunnen een voorkeur uitspreken voor een bepaalde artiest of een bepaald genre. Ook kunnen wij zelf artiesten aanvragen voor onze winkel.”
En de mensen die in de winkel komen: dat is in vijftien jaar tijd enorm veranderd. “Vijftien jaar geleden waren het mensen van vijfendertig jaar en ouder die in de zaak kwamen en dat waren vooral mannen. Als ik dan nu kijk naar het publiek, dan zijn veel bezoekers rond de vijfentwintig jaar of jonger. Maar die dertig plussers zijn niet weggegaan. Die zijn nu rond de vijftig en komt nog steeds. Ook is het aandeel vrouwen in mijn zaak toegenomen.”
Vinyl terug van weggeweest?
Niet streamen, maar een plaat, lp of cd. Weer iets tastbaars vasthouden. Het lijkt iets van vroeger, maar vinyl maakt een comeback. Hoewel je op een streamingsplatform iets snel op kunt zetten, is de beleving er minder bij. Volgens Leon Ruyters van vinylperserij.nl komt dat door de band die luisteraars met vinyl ervaren. “Als je naar vinyl moet luisteren, dan moet je meer handelingen verrichten voordat je muziek hebt, waardoor je het meer waardeert.”
Eerst de cijfers. Volgens de Nederlandse Vereniging van Producenten en Importeurs van beeld- en geluidsdragers (NVPI) – de organisatie die ook de Edisons uitreikt – is de muziekmarkt in Nederland 10% gestegen. Wat daaraan opvalt, is dat de verkoop van vinyl met 21% gestegen is. Wat er ook uitspringt, is dat 28% van de 15 tot 17-jarigen de meeste fysieke muziek koopt, denk aan vinyl en cd’s, dit is het hoogste percentage van alle ondervraagden.
Volgens Ruyters is de toename van de verkoop van fysieke muziek al begonnen rond 2017-2018. “We zagen rond die tijd al dat de vraag naar vinyl en cd’s iets toenam, maar het explodeerde tijdens corona, toen was er echt een piek. Dat had twee redenen, allereerst was er in één keer veel meer vraag naar vinyl. Ten tweede kwam de vraag niet alleen uit Europa, maar ook uit de VS. In de VS hadden ze zelf geen vinylperserijen meer, waardoor zij alles uit Europa moesten halen. Hierdoor steeg de vraag bij ons exponentieel. Maar nu zijn de wachttijden weer minder geworden, zo rond de zes tot acht weken.”
Ruyters weet wel waarom vinyl populairder is. “Het zit hem in de ervaring: de plaat in je handen hebben, de mooie albumhoes en het warmere geluid.” Ruyters ziet ook dat je met vinyl de creativiteit kunt uitbreiden. “Als ik kijk naar artiesten, dan kunnen zij met de albumhoes hun creativiteit verlengen.” Maar dit kan ook met een vinylplaat gedaan worden. Vinylplaten kunnen veel verschillende kleuren hebben, zoals niet alleen zwart, maar ook blauw, geel of groen, maar ook doorzichtig of met een vloeistof erin verwerkt en het meest spectaculaire is glitter. Dat heeft Taylor Swift met haar meest recente album ‘Live of a Showgirl’ gedaan. “We hebben toen in de fabriek het album gekocht, om te kijken hoe ze dat gedaan hebben en wat het effect is op de geluidskwaliteit.”
De artiesten
Volgens Lee SaeJung van Buma Stemra heeft vinyl nog steeds een belangrijke functie voor artiesten. “Als een artiest een liveoptreden houdt, dan willen de bezoekers graag iets tastbaar aan dat optreden hebben, dat kan door merchandise, maar ook door een fysieke plaat mee te geven, want dat is mooier dan een linkje, het is iets tastbaars.”
“Een fysieke plaat is iets tastbaars, dat is mooier dan een linkje.”
Toch erkent ook SaeJung dat streaming financieel de boventoon voert. “Muziek wordt tegenwoordig vooral online verspreid, maar de opbrengsten per stream blijven laag. Vinyl wordt daardoor niet alleen een cultureel object, maar ook een manier voor artiesten om inkomsten en de verbinding met de fans te versterken.”
De organisatie ziet fysieke muziek bovendien als een verlengstuk van livecultuur. “Juist nu concerten belangrijker zijn geworden voor artiesteninkomsten, krijgt vinyl een nieuwe rol: niet langer de primaire manier om muziek te consumeren, maar een exclusief object dat verbonden is aan een ervaring.”
Op de radio
De radio is voor de meeste mensen nog de bron voor het vinden van nieuwe muziek. In het meest recente onderzoek van de NVPI – Muziekmonitor 2025 – geeft 68% aan dit de belangrijkste bron. Naar die radio luisteren we gemiddeld 13 uur en 18 minuten.
Hoewel we dus veel naar radio luisteren, wordt er op die plek bijna geen vinyl meer gedraaid, volgens oud-radio-dj en docent radiomanagement Sieb Kroeske. “Het staat allemaal op een laptop. En dat is uit gemak en luiheid. Het natuurlijke van het radiomaken gaat eraf.” Volgens Kroeske zit het mooie van de radio in de kleine dingen, de imperfecties. “Ik had zelf nooit veel voorbereid. Dan zat ik in de auto naar de studio en dacht, wat wordt een goede uuropener vandaag? Ga ik voor vinyl of cd? Uiteindelijk pakte ik dan een lp uit de kast waarvan ik dacht: ‘Dit is een goede start.’ en stoot ik per ongeluk tegen de draaitafel aan en slaat hij over. Dan zeg je in de uitzending: ‘Sorry, ik stootte tegen de tafel aan.’ En ga je verder met de uitzending.” Kroeske denkt ook dat dit nu niet meer kan gebeuren. “Alles is tegenwoordig met een computer geregeld. Je zet je afspeellijst erin en je hebt een uitzending. Het is gewoon koude radio.” Toch is er volgens Kroeske nog wel een aantal dj’s dat vinyl draait. “Leo Blokhuis, Wouter van der Goes, Rob Stenders. Dat zijn dj’s die nog wel veel met vinyl doen.” Dit zie je terug in projecten als Stenders Platenbonanza en de platenwinkel (Wouter van der Goes). “Dit zijn dj’s die echt gepassioneerd zijn.”
“Het mooie van radiomaken zit hem in de imperfecties.”
De rol van de radio-dj is volgens Kroeske wel veranderd. “Vroeger kon een dj echt aan promotie doen en gingen ook mensen naar de winkel daarvoor, waardoor het in de hitlijsten kwam. Tegenwoordig is de dj meer een postbode geworden. Het is nu zo van ‘Oh, een leuk liedje.’ maar zij gaan niet naar een streamingsplatform of naar de platenzaak om het opnieuw te beluisteren.”
En doordat de mensen minder snel naar een muziekdienst of de platenzaak gaan, kom je op straat niet veel mensen tegen die nog vinyl kopen. Daarom heb je volgens Kroeske dan ook te maken met een hele nichegroep. “De leeftijd van de koper is dan wel lager geworden en de verkoop stijgt ook wel, maar dat betekent nog niet dat de platenzaken weer terug van weggeweest zijn, het is nog steeds maar een klein deel van het geheel. Maar het zou jammer zijn als de platenzaken verdwijnen, want die zijn bijna cultuur geworden.”
Als je goed naar muziek wilt luisteren, luister dan naar vinyl”
Singels, LP’s en cd’s. Het is allemaal te vinden in vinylparadijs in Geesteren. De winkel die drie keer op rij verkozen is tot beste winkel van de Benelux. “Het was mooi om te zien dat wij drie keer op rij de beste waren. Het geeft een soort waardering. We konden voor vier keer op een rij gaan, maar dachten ‘op ons hoogtepunt moeten we stoppen.’”
Dat de winkel zo goed is komt volgens eigenaar Bart Haselbekke doordat wij het huiskamergevoel goed terug laten komen. “We hebben in het midden van de winkel een grote koffietafel staan. Aan die tafel, daar komen de mooiste gesprekken naar voren.” Maar er is nog een reden waarom de platenzaak zo goed is. “Wij hebben ook een heel assortiment met verschillend vinyl. Van Guns N’ Roses tot Bruno Mars en van Fleetwood Mac tot Taylor Swift.”
Het begin
18 jaar. Dat is hoelang Bart al in de vinyl business zit. “Nou… officieel dan. Ik heb daarvoor al wel een heel aantal jaren singels lopen ruilen en verkopen, maar echt serieus werd het in 2007.” In 2007 opende Bart zijn webshop. “Ik heb toen eerst 8 jaar online al het vinyl verkocht. Dan was ik op mijn zolder bezig, inpakken, online zetten en reageren.” Maar Bart wou meer. “Ik miste het contact met de klanten. Toen kreeg ik in 2016 de optie om een deel van het huidige pand te huren en dat heb ik ook gedaan. Dat was voornamelijk om platen in op te slaan, maar ook om het contact met de klanten te herstellen.”
Voor Bart is de winkel eigenlijk een uit de hand gelopen hobby. “Ik vind muziek en het product vinyl erg leuk. Bij vinyl had ik zoiets van ‘ja dit is gaaf. Dit gaat ook wel blijven.’ Het is voor mij ook leuk om bezig te zijn met muziek.” Bart is niet alleen platenzaakeigenaar, maar was ook nog een tijdje dj. “In de tijd dat ik nog draaide, deed ik dat ook alleen maar met vinyl. Ik was dus de hele tijd bezig met welke plaat komt hierna? Wat is een goede overgang?”
Obstakels
Maar de winkel sloeg niet meteen aan. “Ik ben eigenlijk begonnen in de slechte tijd van vinyl. De verkoop van vinyl liep terug en cd’s waren populair en de eerste onlinestreamingsdiensten kwamen op.” Maar dat was niet het geval bij de piratenmuziek. “Nummers van Boh Fohi Toch, normaal en Henk Wijngaard die deden het nog goed, want dat zijn piratenbands. En daar wordt er nog steeds heel veel vinyl gedraaid.”
Daarnaast hielp de locatie van Bart niet mee. “Ik zit in Geesteren en daar is niet veel te doen. Het was daarom ook moeilijk om mensen naar de winkel te krijgen.” En uiteindelijk is Bart daar toch in geslaagd. “Door veel op facebook te zetten, kreeg ik meer bekendheid en langzamerhand begon de winkel ook meer te lopen.”
“Ik heb de platenzaak om mensen blij te maken.”
Wat hem vooral bij is gebleven, dat is een geestelijke beperkte jongen. “Er kwam hier een jongen die was geestelijk beperkt. Hij kwam speciaal voor mij, hier naar Geesteren toe, omdat hij mij had gezien op facebook. En dat niet alleen, hij wou ook een plaat hebben. Een plaat van 50 euro. Maar hij had slechts 20 euro mee. Toen heb ik eerst gezegd, kijk even rond en kijk of je nog een andere plaat ertussen ziet staan, waarvan je denkt, dat is een goede plaat. Maar nee, hij moest die plaat hebben. Uiteindelijk heb ik hem die plaat ook voor 20 euro verkocht. En die jongen was echt enorm blij met die plaat. En op dat moment wist ik weer waarom ik dit doe. Om mensen blij te maken.”
De muziek
“In de winkel hebben wij veel muziek liggen. Van hedendaagse muziek tot de oude classics en natuurlijk de piratenmuziek.” Maar in de verkoop komt wel één ding naar voren. “Het nieuwe vinyl verkoopt gemiddeld genomen het beste en het is vooral de jeugd die dit koopt en zij kopen ook nog steeds de classics, als ze een verzameling beginnen. Maar als ik naar totale aantallen kijk, dan zie ik wel dat piratenmuziek veruit het meeste verkocht wordt, omdat wij daar ook het meeste van hebben, dus verkoop je er ook sneller meer van.”
En wat volgens Bart het mooie aan de platen is, is toch het geluid. “Als ik een plaat opzet, dan kan ik gewoon het warmere geluid horen. Dat heb ik niet met streaming of een cd.” Het liefst luistert Bart een album dan ook op vinyl. “Op een cd is de muziek bijna te perfect. Daar is het zo digitaal, dat het rauwe en warme geluid eraf gaat, want dat heeft het vinyl wel, het warme geluid. Ook heb je met vinyl het voordeel dat je de plaat luistert op de manier waarop de artiest het heeft bedacht, er zit dus een logica in.” En zodra Bart een plaat in zijn handen heeft, “dan is dat toch wel een fijn gevoel, ook al heb ik het al zo vaak al gedaan heb, heeft het toch iets speciaals.”
Ondanks de vele platen die Bart al heeft gezien, weet hij nog steeds een van zijn eersten. “Dat was een singletje van de band Classics, Yellow Sun Of Ecuador. Ik weet niet zeker of dit de allereerste was, maar hij zat zeker in de eerste tien.” En bijzondere platen, die zijn er in zijn zaak ook te vinden. “Ik heb een plaat van de Beatles, Yesterday And Today. Deze plaat heeft als bijnaam ‘Butcher Cover’. Dit refereert naar de eerdere albumhoes van deze plaat, daarop stonden de Beatles met allemaal doodshoofden.” De plaat is door de Beatles heel snel uit de handel genomen, omdat het niet bij hen paste.
“Als je vinyl luistert, dan luister je naar hoe de artiest het heeft bedacht, er zit dus een logica in.”
Streaming
Bart denkt niet dat vinyl ooit streaming over kan nemen. “Onlinemuziek is inmiddels zo groot dat het voor velen makkelijker te bereiken is. Veel mensen zetten het op terwijl zij aan het rijden zijn, aan het sporten of reizen, dan is vinyl wel goede muziek, maar zodra je echt van een plaat wilt genieten, dan moet je hem naar mijn mening wel op vinyl hebben.”
Redactionele verantwoording
