Kun ie nog een betke Twents proatn. Dat könt ze vaak wal in ’n dorp, moar nich meer in ’n stad. In het dorp wordt er vaker Twents gepraat dan in de stad, maar dat maakt volgens dialectoloog Harrie Scholtmeijer niet uit: “Zolang je het maar probeert en de rest niet te streng erop is, kan er eigenlijk niets misgaan, want het dialect verandert continu.”

Leer het dialect dus weer, en spreek het ook, als je het een beetje kunt. Op die manier kunnen we het in leven houden. Als we kijken naar hoeveel mensen volgens het CBS in Overijssel nog echt dialect spreken, dan geeft slechts 20% van de mensen aan dit te doen. De rest spreekt overwegend Nederlands in Overijssel. Verder wordt het Nedersaksisch veel gesproken in Drenthe en Groningen. Daarnaast spreekt 4% van de gehele Nederlandse bevolking het Nedersaksisch, het Fries wordt door 2% van de mensen gesproken en het Limburgs door 3% van de Nederlanders.

Het Nedersaksisch is de overkoepelende taal waar veel dialecten onder vallen, zoals Twents, Sallands en Achterhoeks, maar het Gronings, Drents en Urks vallen ook onder deze paraplu. Maar de taal gaat ook verder, zo kun je je vaak nog tot aan Hamburg of Denemarken redden met het Twents, het is dus een grensoverschrijdende taal.

Hoewel de taal is niet overal hetzelfde. In het Fries is er vaak een bepaalde uitspraak en schrijfwijze voor een woord, in het Nedersaksisch is dat minder. Ondanks dat er veel verschillen in de taal zijn, zitten er ook veel raakvlakken in, zoals siepel – wat ui betekent – of huus – wat huis betekent.

Als we de zin ‘Ik ga even naar de bakker om brood te halen’ vertalen in drie dialecten, het Twents, Gronings en Achterhoeks, dan komt er drie keer een heel ander antwoord uit.

In het Twents zeg je ‘ik goa efkes noar ’n bakker um stoet te haaln.’

In het Gronings kom je uit op ‘ik goa evm noar de bakker om stoet te hoaln.’

En in het Achterhoeks zeggen ze dan weer ‘ik goa efkes noar den bakker um brood te haaln.’

Hoewel de cijfers aangeven dat de taal niet veel gesproken wordt, betekent dat niet dat hij er helemaal niet meer is. Er zijn door verschillende personen initiatieven ondernomen om de taal weer nieuw leven in te brengen. Zo heeft Herman Finkers met zijn komedie Twente op de kaart gezet en is hij nu ook bezig met het ontwikkelen van een lespakket, zodat het ook als vak op de middelbare school wordt aangeboden. Daarnaast is er ook de serie Woeste Grond. Deze serie is ook overwegend in het dialect. In de hoofdrol van deze serie speelt Hendrik Jan Bökkers van de gelijknamige dialectband Bökkers. De muziek van deze band is zeer populair onder jongeren en dit heeft ook meteen weer meer effect op de jeugd. Bökkers zingt dan wel in het dialect, volgens hem is het niet één dialect, zegt hij in zijn podcast De Nedersaksen. “Ik kijk vaak wat het beste past, als dat dan Twents, Drents of Sallands is, dat maakt mij niet uit.”

Redactionele Verantwoording

De bronnen die ik in de producties gebruikt heb zijn: Harrie Scholtmeijer, Bert Eeftink, Adrie Hemmink en Lotte Aarnink. Ik ben de bronnen gaan selecteren op basis van een aantal dingen. Als eerste was voor mij de vraag: hoeveel heeft deze persoon met de Twentse taal. Daarna ging ik kijken naar welke functie de bron kan vervullen. Hierbij selecteerde ik vooral op deskundigheid en culturele betrokkenheid. De reden dat ik voor Harrie gekozen heb, is omdat hij een dialectoloog is. Hij kan goed zeggen waar de taal vandaan komt en wat bepaalde woorden betekenen. Daarnaast heb ik gekozen voor Bert Eeftink, omdat hij het in de video betrekt op het culturele aspect. Verder heb ik voor ook Lotte Aarnink gekozen, omdat zij in meerdere talen zingt, waaronder het Twents. Zij kan dus goed uitleggen welke lading elke taal mee kan geven. Verder heb ik daarnaast Adrie Hemmink gesproken. Door haar opleiding als taalkundige en haar ervaring met het geven van rondleidingen in het Rijksmuseum Twente is zij een goede bron om te spreken over kunst, cultuur en taal. Als laatste heb ik ook nog bij de video een aantal mensen in Enschede gevraagd. Ik heb deze mensen geselecteerd op man/vrouw en oud/jong. Dit is om een zo breed mogelijk beeld te krijgen.