Door: Juliette Droin

De hele dag door vliegen de meldingen ons om de oren. Een vluchtige blik op Instagram en voor je het weet ben je al een kwartier doelloos aan het scrollen. Dat is voor de meeste jongeren anno 2026 dagelijkse realiteit. We lijken collectief vastgelijmd aan ons scherm, maar een groeiende groep jongeren en organisaties trekt aan de rem. Is de opkomende ‘digital detox’ de oplossing voor de mentale druk onder de generatie Z?

Uit onderzoek van de Week van de Mediawijsheid 2025 blijkt dat Gen Z gemiddeld 9,2 uur per dag achter een scherm doorbrengt. Alleen al op smartphones besteden jongeren gemiddeld 4 uur en 27 minuten per dag. Volgens onderzoekers laat dit zien hoe groot de rol van schermen in het dagelijks leven van jongeren is geworden.

Voor Floor Martens (20) begon haar detox met een simpel besluit: dit moet anders. Ze zat in een fase van grote veranderingen: een verhuizing, een nieuwe baan, en besloot dat dit hét moment was voor een omslag. Ze stopte met roken en misschien wel de grootste uitdaging: ze verwijderde al haar social media. Wat begon als een experiment, hield ze uiteindelijk bijna zes maanden vol.

Floor begon haar detox om een simpele reden: “Ik vond mijn telefoongebruik te veel.” “Je pakt je telefoon om even iets te checken, en voor je het weet ben je vijftien minuten verder terwijl je eigenlijk niets hebt gedaan.” Het is een herkenbaar fenomeen: de smartphone-reflex.  Of je nu bij de tandarts zit of in de sportschool tussen twee setjes door, de telefoon zorgt voor constante prikkels.

Die automatische piloot is precies wat organisaties als Mei Social Vrij proberen te doorbreken.  Mathilde Claesen, betrokken bij de campagne die in 2024 ontstond, ziet dat de behoefte aan een collectieve pauze groot is.  “Het idee is ontstaan vanuit de eigen ervaring van de oprichters met telefoonverslaving,” legt Mathilde uit.  “We willen Nederland oproepen om in de maand mei niets met socials te doen, een soort ‘Dry January’ voor je telefoon.”

Dat gevoel van afhankelijkheid leeft onder veel jongeren. Uit onderzoek van het Trimbos-instituut voor de Week van de Mediawijsheid 2024 blijkt dat 60 procent van de jongvolwassenen vindt dat ze te veel achter een scherm zitten. Daarnaast gebruikt 84 procent een scherm vlak voor het slapengaan en kijkt 65 procent direct na het wakker worden op een telefoon of ander apparaat. 

De effecten van constant online zijn, zijn volgens de wetenschap niet erg positief. Mathilde wijst op concentratieproblemen en de eindeloze stroom aan prikkels die onze hersenen moeten verwerken. “Mensen vergelijken hun leven constant met dat van anderen, wat je stemming flink naar beneden kan halen,” aldus Mathilde.

Floor merkte na twee weken al een verandering in haar mentale gesteldheid. “Ik realiseerde me dat veel van mijn problemen door social media kwamen. De momenten dat ik me slecht voelde, werden vaak veroorzaakt door wat ik online zag.” Ook opvallend is dat Floor haar gebruikelijke winterdip dit jaar volledig oversloeg. “Ik ben ervan overtuigd dat de hoofdreden was dat ik niet constant op mijn telefoon zat, maar echt meer en actiever dingen deed.” Ze ging meer sporten, hield haar routines beter vast en begon ook meer tijdschriften en boeken te lezen. Haar oude hobby’s kwamen terug. “Het klinkt gek, maar ik voelde me weer mens.”

Ook zorgverzekeraars maken zich zorgen over de impact van social media op de mentale gezondheid van jongeren. Nicole Zegboer van het Zilveren Kruis legt uit waarom de organisatie zich mengt in het debat: “We zien dat social media veel brengt, zoals verbinding met anderen, maar het kan je ook in de greep houden.” Volgens Zilveren Kruis kan overmatig gebruik leiden tot eenzaamheid en het gevoel van niet lekker in je vel zitten.

Het Zilveren Kruis zet daarom in op bewustwording van socialmediagebruik via campagnes, zoals de actie op 3 mei, waarbij een 24 uur lange offline sessie wordt gestimuleerd. En een online check waarmee jongeren kunnen zien hoeveel uur ze werkelijk spenderen aan hun apps. “Het doel is niet dat iedereen moet stoppen met het gebruik van sociale media, maar dat jongeren hun eigen balans vinden en de controle terugpakken,” zegt Nicole. 

Toch is stoppen met het gebruik van social media niet voor iedereen even makkelijk. De angst om iets te missen (FOMO) is voor veel jongeren een grote drempel. Mathilde erkent dit: “Mensen zijn bang dat ze belangrijke updates van vrienden of werk missen.” Mathilde stelt dat je inderdaad wat updates kan missen, maar dat dat niet opweegt tegen de voordelen van een digital detox. “Je kan mensen natuurlijk ook gewoon op een andere manier spreken, om zo niet de nieuwtjes te missen.”

 Ook Nicole erkent deze drempel: “Het gevoel dat je iets mist is een heel gebruikelijke reactie, dat horen we regelmatig.” Volgens haar is dit juist de reden waarom aandacht en bewustwording zo belangrijk zijn; door er met elkaar over te praten.

Voor Floor was die angst herkenbaar. “De vorige keer dat ik een detox deed, miste ik complete groepsapps voor feestjes en dagjes uit.” Daarom besloot ze Snapchat te behouden, terwijl ze Instagram en TikTok verwijderde.

Inmiddels is Floors detoxperiode van ruim 5 maanden voorbij, maar haar relatie met haar telefoon en social media is blijvend veranderd. “Ik heb nooit meer de gedachte na een lange dag van: ik wil lekker op bed liggen en op TikTok scrollen, terwijl ik dat voorheen bijna dagelijks had”, vertelt ze trots. Ze is daarnaast ook kritischer geworden op wat ze consumeert. Als ze nu een filmpje ziet dat haar stemming negatief beïnvloedt, legt ze haar telefoon direct weg. “Het is gênant eigenlijk dat een filmpje van 15 seconden, van iemand die ik helemaal niet ken, mijn hele stemming kan bepalen.”

Mathilde ziet dit vaker bij deelnemers die de maand voltooien. “Een maand is net lang genoeg om een gewoonte te doorbreken. Mensen ervaren de rust en de ‘tijdwinst’ en dat nemen ze mee in de tijd na de detox.” Het succes van de campagne is in de afgelopen 2 jaar steeds meer gegroeid. Vorig jaar deden er bijna 3000 mensen mee, en de ambitie voor dit jaar ligt nog veel hoger.

Een digital detox is volgens de betrokkenen vooral gericht op het terugwinnen van de regie in je eigen leven. Of het nu gaat om een uurtje minder schermtijd per dag, zoals Nicole van het Zilveren Kruis suggereert, of een radicale stop van zes maanden zoals bij Floor: het gaat om bewustwording.  “Veel te weinig mensen realiseren zich dat hun gevoel van ongeluk of leegte te koppelen is aan social media,” besluit Floor. “Ik vind dat iedereen een keer een detox zou moeten doen. Gewoon, die apps verwijderen en ervaren hoe het is om weer echt in het moment te zijn.”