Foto: De Stentor, AZC bouwplan de Tippe

Van protest naar berusting
Ondanks maanden van protest lijkt de komst van het asielzoekerscentrum in De Tippe onvermijdelijk. Tijdens een bewonersavond op dinsdag 21 april in het Cultuurhuis zijn onbegrip, woede en vooral angst voor het onbekende voelbaar. Tegelijkertijd lijkt het verzet te verschuiven: niet langer de vraag óf het AZC er komt, maar hoe bewoners ermee moeten omgaan.

In een zaaltje van het Cultuurhuis schuiven zo’n twintig bewoners aan. Vragen gaan van links naar rechts. ‘Komen ze uit Ter Apel?’ vraagt een man. Even later: ‘Waarom wisten kopers van kavels dit niet?’ Een andere bewoner haalt zijn schouders op. ‘Kleine kamers? Daar sliep ik vroeger ook in als schippersjongen,’ zegt hij grinnikend. De boosheid is nog aanwezig, maar lijkt minder massaal dan online. Er zitten twintig mensen in de zaal, terwijl de anti-AZC-Facebookgroep ruim 3.500 leden heeft. Toch loopt de spanning op als een Turkse man fel uithaalt naar de gemeente. Met verheven stem vraagt hij waarom vluchtelingen niet ‘in het Midden-Oosten’ worden opgevangen. De gemeentewoordvoerster grijpt in en kruist haar armen: ‘We gaan hier niet de wereldproblemen bespreken!’

De avond laat zien dat de sfeer verandert. Waar eerder vooral verzet centraal stond, lijkt nu meer sprake van acceptatie en het gevoel dat de komst van het AZC toch niet meer tegen te houden is. De plannen lijken al grotendeels vast te staan en bewoners hebben het idee dat hun invloed beperkt is. Bewoners vragen zich af hoe ze zich het beste kunnen voorbereiden op de komst van het AZC en wat ze voor statushouders kunnen betekenen. De vraag verschuift daarmee: hebben bewoners zich neergelegd bij de komst van het AZC, of gloeit het wantrouwen onderhuids verder?

Volgens projectmanager Bertine Koks van de gemeente Zwolle wordt het plan in ieder geval gewoon doorgezet. De bouw staat gepland na de zomer, met een opening in 2027. Het besluit werd al op 7 juli 2025 genomen, toen 9 van de 10 partijen instemden met de komst van het AZC. Daarmee lijkt een einde te komen aan de hoop van tegenstanders dat de komst nog kan worden tegengehouden.

‘We kunnen er toch niks aan doen’
Ook onder bewoners lijkt dat besef te zijn doorgedrongen. ‘We kunnen er toch niks aan doen,’ zegt Margreet, een bewoonster uit Stadshagen. Ze stemde op Swollwacht, een partij die van het AZC een belangrijk thema maakte en daarmee veel stemmen in de omgeving wist te winnen. Ze verwachtte nooit dat de komst van het AZC volledig zou worden tegengehouden. ‘Ik hoopte alleen dat het misschien wat kleiner zou worden.’ Tegelijkertijd blijft het wantrouwen richting de gemeente groot. Vooral omdat kopers van woningen in De Tippe niet wisten dat het AZC er zou komen. ‘Je koopt een huis en denkt dat er misschien een kinderboerderij komt, en dan wordt het een AZC. Dat voelt gewoon oneerlijk. Dan kan je de gemeente dus niet vertrouwen.’

Wantrouwen door gebrek aan inspraak
Volgens hoogleraar Hans van Dijk is die reactie niet verrassend. ‘Mensen zijn bang voor verandering en voor verlies van controle,’ zegt hij. Zeker wanneer plannen al vast lijken te liggen, kan dat leiden tot wantrouwen. ‘Als bewoners het gevoel hebben dat ze niet zijn meegenomen in het proces, ontstaat er weerstand, ook als ze opvang op zich niet per se afwijzen.’ Volgens Van Dijk kunnen gemeenten die weerstand verminderen door actief contact tussen statushouders en buurtbewoners te stimuleren. ‘Dat helpt niet alleen bij integratie, maar vermindert ook vooroordelen en wantrouwen.’

Politiek maakt terugdraaien onwaarschijnlijk
Politiek gezien lijkt de kans klein dat het besluit nog wordt teruggedraaid. De gemeenteraad van Zwolle telt 39 zetels, waarvan er minimaal 20 nodig zijn voor een meerderheid. Partijen die het AZC steunen, GroenLinks-PvdA (8), D66 (4), ChristenUnie (4), CDA (3) en Partij voor de Dieren (1), komen samen precies op die 20 zetels uit. Tegenstanders, zoals Swollwacht (8 zetels) en FvD (2 zetels), vormen met 10 zetels geen meerderheid. Andere partijen, waaronder VVD, SP en Volt, zijn kritisch, maar willen het besluit niet volledig terugdraaien.

De politieke verhoudingen zijn bovendien recent veranderd. Swollwacht, dat bij de verkiezingen nog de grootste partij werd, verloor die positie nadat een raadslid uit de fractie stapte. De partij trok zich daarop terug uit de leiding van de coalitieonderhandelingen. Daarmee is de kans dat juist deze partij het AZC-plan nog blokkeert verder afgenomen. Volgens de gemeente wordt daarom simpelweg gewoon doorgewerkt aan de plannen. ‘Het besluit is genomen. Wij voeren dat uit,’ aldus Koks.

Andere gemeenten laten hetzelfde patroon zien
Vergelijkbare situaties in andere gemeenten, zoals Ter Apel en Budel, laten zien dat plannen voor asielzoekerscentra zelden volledig worden teruggedraaid, ook niet bij politieke of maatschappelijke weerstand. Wel worden ze in de praktijk vaak aangepast, bijvoorbeeld door extra maatregelen of meer betrokkenheid van bewoners. In Zwolle gebeurt dat via een klankbordgroep, waarin zo’n 35 bewoners meedenken over de inrichting en leefbaarheid van de wijk.

Acceptatie met tegenzin
Voor veel bewoners blijft het voorlopig afwachten hoe het AZC in de praktijk zal uitpakken. Het idee om het AZC tegen te gaan lijkt afgenomen, maar het wantrouwen richting de gemeente blijft aanwezig. Tijdens de bijeenkomst klinkt regelmatig dat de gemeente en projectontwikkelaars hebben gefaald en niet eerlijk zijn geweest tegenover de kavelkopers en omwonenden. Tegelijkertijd zien sommige bewoners ook positieve ontwikkelingen. ‘Ik vind het goed dat er klankbordgroepen en inloopbijeenkomsten zijn,’ zegt Margreet. ‘Dan heb je in ieder geval een plek om vragen te stellen. Als je ziet hoeveel mensen zich online boos maken, dan was de opkomst eigenlijk laag. Dat vind ik vreemd.’Het verzet is misschien minder zichtbaar geworden, maar daarmee niet verdwenen. ‘Er zijn eigenlijk nauwelijks aanpassingen gedaan, dus we moeten het ermee doen’, aldus Margreet.