ASSEN- Uit onderzoek van PISA is gebleken dat bijna alle EU-landen hoger scoren op taalvaardigheid in vergelijking met Nederlandse jongeren. Ook uit de Monitor de Bibliotheek op school is gebleken dat de leestijd daalt met leeftijd: 56% van de twaalfjarigen leest ten minste wekelijks een boek; onder achttienjarigen gaat het om 32%. Dit wordt ook wel vaak aangeduid met de term ontlezing: de afname van leesvaardigheid, leestijd en leesplezier. Maar waar zit dat dan precies in?

Laetitia Guchelaar, boekverkoper bij Van der Velde Boeken in Assen, stelt dat jongeren mede dankzij de invloed van sociale media zoals BookTok boeken vaker aanschaffen als verzamelobject dan dat deze daadwerkelijk gelezen worden. ‘’Wat me opvalt, is dat het niet alleen meer om de inhoud gaat, maar ook om hoe het boek eruitziet. Ik vraag me soms wel af: worden alle boeken die gekocht worden ook daadwerkelijk gelezen, of is het gewoon een verzamelobject dat neergezet wordt en dat mooi is?’’

Volgens Martin Lutke, directeur van de middelbare school CS Vincent van Gogh Lariks in Assen, ligt de oorzaak deels bij de afleiding die de telefoon biedt, waardoor jongeren steeds meer moeite krijgen met het focussen op langere stukken tekst. Daarnaast worden er volgens hem wel online teksten gelezen, maar worden deze doorgaans korte teksten vaak vluchtig doorgelezen en niet daadwerkelijk geanalyseerd of begrepen. Ook is er volgens Lutke nog een andere oorzaak: ‘’Hoe vraag je aan leerlingen wat ze gelezen hebben, hoe ze het gelezen hebben en wat ze ervan vonden als je via AI zo gemakkelijk samenvattingen en uittreksels kunt krijgen? Wat toets je dan nog als je het hebt over: heb je een boek gelezen, wat begrijp je ervan en wat vind je er leuk aan?’’

LEESTIJD is een initiatief van het RedactiePakhuis dat zich inzet voor het tegengaan van ontlezing en het stimuleren van leesplezier onder jongeren en kinderen. Ook op hun website geven zij aan dat sociale media en elektronische apparaten, zoals telefoons en televisies, een rol spelen bij ontlezing onder jongeren. Volgens hen heeft ontlezing niet alleen gevolgen voor de woordenschat, maar ook voor het prestatie- en leervermogen en het vermogen om goed te functioneren in de samenleving. Meer informatie hierover is te vinden op de website van Leestijd.nl.

Er wordt veel gesproken over ontlezing onder jongeren in Nederland, maar in hoeverre lezen jongeren daadwerkelijk minder boeken, of lezen zij juist op een andere manier dan volwassenen als ‘lezen’ beschouwen? Martin Lutke, directeur van CS Vincent van Gogh Lariks, en Anita Dijkstra-Overzet, docent Nederlands bij dezelfde school, gaan hier verder op in.

Een ontwikkeling rondom het leesgedrag van jongeren waar veel verschillende meningen over bestaan, is BookTok. Dit is een gemeenschap op TikTok waarin miljoenen gebruikers, voornamelijk tussen de 18 en 25 jaar, boeken met elkaar bespreken en deelnemen aan verschillende trends rondom lezen. Laetitia Guchelaar, boekverkoper bij Van der Velde Boeken, en Jessay Beukema, bibliotheekmedewerker bij de Nieuwe Kolk, gaan verder in op de invloed van BookTok op het leesgedrag van jongeren. Ook komen twee jongeren kort aan het woord om hun visie op BookTok en lezen te delen.

Redactionele verantwoording

Ontlezing is een ontwikkeling die een groot maatschappelijk debat heeft veroorzaakt en waarover veel wordt geschreven en gesproken. Deze kwestie speelt al lange tijd, maar het PISA-onderzoek uit 2022 heeft de discussie opnieuw aangewakkerd. Het doel van deze samengestelde productie is om een beeld te schetsen van het leesgedrag van jongeren in Assen en om nieuwe invalshoeken te belichten. Daarbij worden bestaande feiten overzichtelijk gepresenteerd en wordt antwoord gegeven op nieuwe vragen met een lokale insteek.

Voor het audio-item is contact opgenomen met een selectie middelbare scholen in Assen met de hoogste leerlingaantallen. Daarbij staat CS Vincent van Gogh Lariks, na Dr. Nassau College Quintus, op de tweede plaats. Er is voor deze selectie gekozen omdat zo een breder beeld van de situatie kan worden geschetst en er kan worden gesproken over een groter aantal leerlingen. Martin Lutke en Anita Dijkstra-Overzet zijn de uiteindelijke bronkeuze geworden, aangezien zij openstonden voor een interview en daarnaast over voldoende kennis van het onderwerp beschikken.

Voor het video-item is gebruikgemaakt van een vox-pop op basis van een willekeurige steekproef. Elke voorbijganger die binnen de besproken leeftijdscategorie van 18 tot 30 jaar valt, had evenveel kans om aan het item deel te nemen. Van der Velde Boeken is de grootste boekenwinkel in Assen en kan goed inzicht geven in het lees- en koopgedrag van jongeren rondom BookTok. De Nieuwe Kolk is een cultuurcentrum met onder andere een bioscoop, theater en de grootste bibliotheek van Assen. Ook hier kan een concreet beeld worden geschetst van het leesgedrag van jongeren en de ontwikkeling van BookTok. Zowel Laetitia Guchelaar als Jessay Beukema zijn door de organisaties zelf aangewezen voor het interview, op basis van kennis over het onderwerp en ervaring met interviews.

De bronnen uit het nieuwsbericht bestaan uit schriftelijke bronnen, waarvan de naam van de organisatie wordt vermeld, en uit humane bronnen die ook in het audio-item en het video-item aan het woord komen.