Terwijl haar boeken en samenvattingen verspreid over tafel liggen, verschijnen op Julia Eggengoor haar telefoon opnieuw meldingen uit groepsapps van school. Overal gaan gesprekken over examens, leerschema’s en stress. “Je kan er niet meer aan ontsnappen”, zegt de 19-jarige uit Hardenberg, die dit jaar voor de tweede keer haar vwo-examens maakt nadat ze vorig jaar zakte. “Vroeger hield school op zodra je thuis was. Nu blijft het altijd doorgaan.”
De prestatiedruk onder jongeren neemt al jaren toe. Uit onderzoek van stichting KidsRights blijkt dat 61 procent van de jongeren regelmatig druk ervaart om te presteren. Vooral school en studie spelen daarin een grote rol. Tegelijkertijd blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek dat jongeren steeds vaker onderwijs op een hoger niveau volgen. Waar vroeger meer mensen na de basisschool of middelbare school stopten met leren, behaalt inmiddels meer dan de helft van de 25- tot 35-jarigen een diploma op hbo- of universitair niveau. Volgens deskundigen zorgen hogere verwachtingen rondom opleiding en carrière ervoor dat jongeren steeds meer druk ervaren om succesvol te zijn.
Volgens Julia spelen sociale media een grote rol in die toenemende verwachtingen. “School en privé lopen veel meer in elkaar over”, vertelt ze. “Je hebt groepsapps van school, online opdrachten, mailcontact met docenten en overal mensen die het over examens hebben.” Zelfs ’s avonds blijft ze meldingen, studietips en video’s over examens tegenkomen. Volgens haar vergelijken jongeren zichzelf daardoor steeds vaker met anderen. “Je krijgt constant het gevoel dat je nóg meer moet doen.”
Ze merkt dat die online wereld ervoor zorgt dat school nooit echt stopt. Waar leerlingen vroeger na schooltijd meer afstand konden nemen van toetsen en huiswerk, blijft dat nu altijd aanwezig via telefoons en sociale media. “Je ziet online overal mensen die laten zien hoeveel ze leren of wat ze allemaal bereiken”, zegt Julia. “Onbewust neem je dat mee.” Volgens haar ontstaat daardoor sneller het gevoel dat je altijd productief moet zijn.
Voor Julia voelt de druk dit jaar extra zwaar, omdat ze al eerder gezakt is voor haar examens. “De eerste keer dacht ik vooral: het zijn gewoon nog een paar toetsen. Nu weet je hoe het is om te zakken.” Vooral de verwachtingen vanuit haar omgeving spelen daarin mee. “Iedereen gaat ervan uit dat je het deze keer wel haalt. Dat maakt de spanning groter.” Toch zegt ze dat de druk niet alleen vanuit anderen komt. Juist doordat ze weet wat er mis kan gaan, denkt ze zelf ook meer na over de gevolgen van haar examens en haar toekomst.
De spanning merkt ze vooral tijdens het leren voor haar examens. Wanneer opdrachten of oefenexamens niet goed gaan, loopt de stress snel op. “Dan denk je ineens: ik heb over een paar dagen mijn examen en ik snap het nog steeds niet.” Volgens Julia reageren jongeren verschillend op die spanning. Sommigen gaan juist harder werken, terwijl anderen dichtklappen. Zelf probeert ze vooral door te blijven gaan en extra te oefenen totdat ze de stof begrijpt.
Volgens Julia wordt prestatiedruk op middelbare scholen nog vaak onderschat. Ze denkt dat scholen duidelijker moeten laten zien waar leerlingen hulp kunnen vinden bij stress of faalangst. “Niet alleen zeggen: trek aan de bel als er iets is, maar echt uitleggen welke hulp er beschikbaar is.” Vooral tijdens de examenperiode zouden scholen daar volgens haar meer aandacht aan mogen besteden.
Ondanks alle spanning probeert ze positief te blijven richting haar examens. Toch merkt Julia dat prestatiedruk tegenwoordig moeilijk te vermijden is. Door sociale media, online lessen en constante bereikbaarheid blijft school altijd dichtbij. “Het stopt gewoon nooit echt meer”, zegt ze. “En juist daarom voelen zoveel jongeren die druk.”
juliabaak 
Priscilla Evers