NEDERLAND – Het spoornetwerk in Nederland heeft het de laatste tijd zwaar te verduren door koperdieven. Zo was het afgelopen maand al twee keer raak in de Overijsselse hoofdstad Zwolle. Wat volgt is een opeenstapeling van gevolgen die meerdere partijen hard raken. Wat zijn de gevolgen van koperdiefstal en hoe wordt dit probleem opgelost?
Er valt iets op in de vroege ochtend van 1 december op het station van Zwolle. Terwijl de grote stationsklok net het laatste tikje geeft en op zeven uur springt, staan veel mensen te wachten. Sommige zitten op de houten bankjes midden in de stationshal, terwijl anderen met een dampende koffiebeker tegen de muur aan staan geleund. Terwijl de koude wind door de stationshal waait, staat er een groepje studenten verderop bij het scherm met reisinformatie. Ze staren met hun hoofd omhoog gericht naar de felblauwe borden. Met een geïrriteerde stem en zuchtend zegt een van de studenten: “Godverdomme, niet weer hé”, wanneer er in het rood “geen treinverkeer” tevoorschijn komt. Iets verder staat het op het perron helemaal vol. Reizigers staan hutjemutje op elkaar, wachtend tot de trein naar Amersfoort eraan komt. Terwijl de meeste mensen om zich heen kijken of ze de trein al aan zien komen, klinkt er een holle omroepstem door de speakers. “In verband met een koperdiefstal is het treinverkeer van en naar Zwolle ernstig verstoord. De extra reistijd kan oplopen tot meer dan een uur.”
Dure kosten en levensgevaarlijk
Het stelen van koper brengt enorme gevolgen met zich mee. “Er is een poging gedaan om koper te stelen en daardoor is de schade enorm”, vertelt woordvoerster Lotte Kaatee van ProRail. De schade is zo fors dat het treinverkeer is stilgelegd en het spoor vervangen moet worden. De woordvoerster laat weten dat het repareren van de schades erg complex en ingewikkeld werk is. “Het is erg specialistisch werk en daar gaat veel tijd in zitten, omdat het niet zomaar een kabeltje van een lamp is dat je vervangt”, vertelt woordvoerster Lotte Kaatee van ProRail. Niet elk bedrijf kan die schades repareren, zegt ProRail. “Op zo’n moment schakelen we een aannemer in die gespecialiseerd is in werken aan het spoor. En ook dit soort issues zouden kunnen oplossen.”, vertelt de woordvoerster van ProRail. Naast alle tijd die erin gestoken moet worden om het spoor weer op gang te krijgen, kost het ook veel geld. “Deze maatschappelijke kosten kunnen uiteindelijk oplopen tot in de tonnen.”
Naast alle schade brengt het ook veel gevaar met zich mee, vertelt de woordvoerster. “Als eerste voor de dief zelf; op die kabels zit veel meer spanning dan op een normale kabel in huis, dus dat maakt het voor de dief zelf levensgevaarlijk.” Ook voor de reizigers op het spoor en andere weggebruikers kan het grote gevaren met zich meebrengen.
“Het koper wordt gebruikt in elektriciteitsdraden om stroom en eventuele informatie door te geven”, vertelt professor Rob Goverde van de TU Delft. De kabels sturen bijvoorbeeld overwegen en wissel aan en die kunnen hierdoor niet meer werken, met alle gevolgen van dien. “Je haalt iets weg uit het spoor en dat zit er natuurlijk niet voor niets; je brengt hierdoor een enorm gevaar met zich mee voor heel veel mensen.”
Geen treinen, maar bussen?
“Dit betekende voor ons dus eigenlijk dat een heel groot deel van het treinverkeer van en naar Noord-Nederland eigenlijk platlag”, zegt de woordvoerster Nicky Werumeus Buning van de NS. Voor de treinmaatschappij brengt dit ook grote uitdagingen met zich mee. “Bij normale werkzaamheden kunnen we nog redelijk goed plannen met alternatief vervoer regelen, maar op het moment dat we weten dat er onverwachte werkzaamheden zijn, dan proberen we eigenlijk altijd om vervangend busvervoer te regelen,” vertelt woordvoerder Nicky. Al is dat soms ook nog niet zo makkelijk als het lijkt. “We hebben samenwerkingen met verschillende busmaatschappijen, maar die kunnen niet hals over kop klaarstaan. Daar komt bij dat je weleens dagen hebt dat er veel schoolreisjes zijn. Dan zijn die bussen al gereserveerd”, zegt de woordvoerster. Het is daarom ook lastig voor de NS om op korte termijn vervanging te vinden.
Vertraging langer dan één uur
Naast de enorme schade en wachttijden zijn ook veel studenten de klos. Zo ook student Quinten Franssen (19), die met een groep studenten van Zutphen naar Zwolle moest reizen. “Ik kijk eigenlijk nooit voordat ik in de ochtend naar het station ga in de reisplanner-app, dus ik ga meestal in de trein zitten en dan zie ik het wel, al had ik het misschien nu beter wel kunnen doen”, aldus Quinten. De student vertelt dat koperdiefstal in de afgelopen twee maanden al drie keer heeft plaatsgevonden op zijn traject. “Het is ook altijd wat op het spoor en ik word er bijna moedeloos van”, reageert hij geïrriteerd. Quinten hoopt dat er snel een oplossing komt voor dit probleem, zodat hij niet meer uren hoeft om te reizen.
Hoe nu verder?
“Op plekken waar het kan, vervangen we koper door aluminium. Dat is minder waard en minder aantrekkelijk”, vertelt Lotte Kaatee. De woordvoerster van ProRail voegt daaraan toe dat ze op bepaalde plekken meer cameratoezicht plaatsen en vaker buitengewoon opsporingsambtenaren inzetten. “Daarnaast is er ook nog iets anders wat we doen. We vragen namelijk aannemers en omwonenden van het spoor alert te zijn. Als je iets verdachts ziet, bel dan direct de politie. Zo kunnen we ook op die manier een heterdaadje hebben.”
Rob Goverde van de TU Delft heeft een oplossing voor de communicatie die normaal via het koper gaat. “Het ERTMS (European Rail Traffic Management System) kan een oplossing zijn, omdat treinen via deze manier communiceren met radiocommunicatie.” Hierdoor kan de trein communiceren met bijvoorbeeld wissels en is koper daarvoor niet meer nodig.
“We werken ook erg goed samen met politie en het OM, maar ook met metaalrecyclingbedrijven.” Zo vertelt ProRail dat het samen met het ministerie van Veiligheid en Justitie en de metaalbranche afspraken heeft gemaakt. “Er is dus nu een identificatieplicht bij metaalbedrijven voor iemand die koper aanbiedt om zo op die manier heling tegen te gaan”, vertelt ProRail.
