“Ik sta sowieso nog maanden op een wachttijd, maar ik heb zomaar het idee dat dit nog jaren kan duren”, vertelt Rolf Metz, bewoner van Amersfoort en gedupeerde van het overvolle stroomnet. Het stroomnet in Nederland zit vol, en ook in Amersfoort is er geen ruimte. Sterker nog, Amersfoort zal hier even aan moeten wennen. Pas na de uitbreiding van het elektriciteitsnet, die waarschijnlijk gereed is in 2033–2035, is de congestie opgelost. Metz: “Ik moet nu ver lopen én lang wachten totdat er een laadplek vrij is. En dat wordt erger, want steeds meer mensen in de wijk krijgen een elektrische auto.”
Thom Hofstede, woordvoerder van Stedin, legt uit dat de uitbreiding van het elektriciteitsnet een hele klus is. “Samen met TenneT bouwen we extra transformatorstations en leggen we dikkere kabels aan. Maar het zal lang duren voordat alles af is, onze schatting ligt op 2035.” Er werd jarenlang gerekend op geleidelijke groei van de elektriciteitsvraag, waardoor er niet eerder is begonnen met de uitbreiding van het net. Hofstede: “De snelheid van de energietransitie bleek groter door een veel snellere groei van elektrische auto’s en steeds meer mensen die zonnepanelen plaatsten. Dan raakt het stroomnet snel overbelast. Daarnaast konden we ook niet eerder beginnen doordat vergunningen en procedures lang duren. Bovendien waren er tekorten aan technisch personeel en materiaal.”
Sharon Sourbag, woordvoerder van de gemeente Amersfoort, vertelt dat in de tussentijd netbeheerders, het Rijk en provincies onder andere mogelijkheden onderzoeken om projecten gedeeltelijk aan te sluiten op het net. “Onderzocht wordt of alternatieve contractvormen mogelijk zijn, waarbij gebruikers alleen van het net gebruik mogen maken buiten de piekmomenten om. Dit betekent dat je bijvoorbeeld in bepaalde tijdsvlakken wel gebruik mag maken van het net en in andere tijdsvlakken niet”, aldus Sourbag.
Het stroomnet ontlasten en prioriteren
De gemeente Amersfoort wil op verschillende manieren het stroomnet ontlasten. Zo willen ze laadpalen een lager vermogen geven tussen 16.00 en 21.00 uur. Daarnaast gaan ze aanpassingen maken in nieuwbouwwoningen, zoals het tijdelijk opslaan van energie in batterijen en het opslaan van warmte. Ook krijgen bedrijven een vergoeding als ze minder stroom gaan gebruiken tijdens piekmomenten.
Daarnaast maakt Amersfoort ook gebruik van het prioriteringskader. Dit is het vastgestelde kader van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Sourbag: “Dit landelijke kader geeft maatschappelijke projecten voorrang op het volle stroomnet. Netbeheerders zijn verplicht projecten volgens dit prioriteringskader aan te sluiten op het net. Dit kader werkt volgens drie categorieën. Bij het aanvragen van een stroomaansluiting gaat de beschikbare ruimte eerst naar projecten die de druk op het net verlichten, categorie 1. Categorie 2 zijn de maatschappelijk vitale functies, zoals ziekenhuizen, drinkwaterbedrijven of brandweerkazernes. Daarna volgen onder meer woningbouwprojecten, scholen, huishoudens en uitbreidingen van warmtenetten (categorie 3).” Sourbag zegt daarbij wel dat deze oplossing het stroomnet niet minder belast, maar dat het enkel de schaarse netcapaciteit verdeelt.
Wachtlijsten
Rolf Metz staat nog op een oudere wachtlijst, de doorlooptijd die gold voor kleinverbruikers. Deze groep bestaat uit huishoudens en mkb’s. Toezichthouder ACM heeft voor deze groep nieuwe regels bepaald die vanaf 1 juli 2026 ingaan. Sourbag: “Als het stroomnet in een regio vol is, komen de aanvragen van kleinverbruikers op een wachtlijst. Een aanvraag komt pas van de wachtlijst af als er weer capaciteit is. Als een aanvraag van de wachtlijst af kan, krijgt de aanvrager een overeenkomst aangeboden van de netbeheerder en is capaciteit gegarandeerd.”
Sourbag legt uit dat grootgebruikers op een andere wachtlijst staan die al veel langer in werking is. “De wachtlijst die nu bestaat, geldt voor grootverbruikers. Deze staan sinds oktober 2022 op de wachtlijst. Als grootverbruikers in het nieuwe ACM-prioriteringskader vallen, hebben ze vanaf 1 juli kans op een aansluiting. Als ze niet in dat kader vallen, blijven ze op de wachtlijst staan.” Ze vertelt er wel bij dat als er niet voldoende netcapaciteit is, projecten die in het ACM-prioriteringskader vallen uiteindelijk ook op de wachtlijst terecht kunnen komen.
Het gebruik van elektriciteit groeit sneller dan het netwerk kan worden uitgebreid. Daardoor lijkt netcongestie voorlopig geen tijdelijk probleem, maar iets waar Amersfoort nog jarenlang rekening mee moet houden. Voor inwoners betekent dit dat een aansluiting of laadplek niet altijd direct beschikbaar is en soms pas na een wachtlijst kan worden toegekend. Rolf Metz: “Vandaag heb ik geluk, want ik heb een plekje. Maar als ik dat niet had, dan had ik morgen om 06.00 uur ’s ochtends aan de snelweg moeten laden.”