Geluidsoverlast is voor omwonenden van een vliegbasis een vervelend, maar realistisch onderdeel van het dagelijks leven. Vooral de komst van de F-35 zorgt voor discussie, omdat het toestel aanzienlijk meer geluid produceert dan zijn voorgangers. Experts waarschuwen dat langdurige blootstelling aan vliegtuiggeluid niet alleen leidt tot irritatie, maar ook invloed kan hebben op slaap, concentratie en mentale gezondheid. Die aanhoudende overlast kan op termijn schadelijk zijn voor zowel de fysieke als mentale gezondheid. Ondertussen wil de Koninklijke Luchtmacht het aantal vliegbewegingen op Vliegbasis Leeuwarden verder uitbreiden.
Onder een mild voorjaarszonnetje zit Erik Römer rustig in de tuin te slurpen van een hete kop koffie. Van die stilte kan hij niet elk moment van de dag genieten. Elnkele momenten later klinkt in de verte een zwaar, laag gebrul. “Daar zijn ze weer,” zegt Erik terwijl twee donkergrijze objecten over komen racen, het zijn twee F-35’s. Dit zijn niet de enige, dagelijks vliegen er gemiddeld zo’n zes tot acht f-35’s. In de maanden oktober tot maart wordt er ook ‘regelmatig ’s avonds gevlogen’.
Sinds 2019 heeft de Nederlandse luchtmacht de F-35 in gebruik. Dit gevechtsvliegtuig produceert een enorm geluid van ongeveer 120 decibel (Db), aanzienlijk meer dan de eerder in gebruik genomen F-16 (98 Db) of een commercieel vliegtuig (94 Db). De komst van de F-35 zorgt daarom al jaren voor discussie onder omwonenden en belangenorganisaties. Uit onderzoek van GGD GHOR Nederland blijkt bovendien dat langdurige blootstelling aan harde geluiden kan leiden tot stress, slaapverstoring en mentale klachten. Een ander onderzoek uitgevoerd door onder andere FryslânDOK en Omrop Fryslân blijkt dat ruim driekwart van de Friezen harder geluid merkt sinds de komst van de F-35. Dit is niet alleen dicht bij de basis maar ook in dorpen tot wel 30km van de basis.
Volgens Alfred Blokhuizen, voorzitter van SchipholWatch en expert op het gebied van geluidsoverlast, worden de gevolgen van vliegtuiggeluid vaak onderschat. “Bij één vliegtuig merk je nog niet veel, maar als dat heel vaak gebeurt op een dag dan kruipt het in je, en men raakt geïrriteerd ervan. Het verstoort slaap- en rustmomenten.”
Blokhuizen legt uit dat vliegtuiggeluid anders werkt dan normaal omgevingsgeluid. “Bij geluid zoals vogels of verkeer denken de hersenen: dit hoort erbij. Maar bij vliegtuiggeluid gaan de hersenen op de vluchtstand.” Volgens hem reageren mensen daardoor automatisch op overvliegende toestellen. “Mensen stoppen altijd met praten als er een vliegtuig overkomt. Dat is een reflex van de hersenen.” Juist doordat die reactie zich meerdere keren per dag herhaalt, kan het volgens hem langdurige stress veroorzaken. “Je kunt je niet afsluiten van vliegtuiggeluid.”
Voor omwonenden zoals Erik Römer is dat herkenbaar. “Je leert ermee leven maar je zal het nooit kunnen negeren,” zegt hij. Vooral de constante onderbrekingen hebben volgens hem impact op de concentratie en rust. “Ik heb wel moeite met concentratie vaak omdat ik word afgeleid door het kabaal.”
Hoewel Römer aangeeft geen ernstige mentale problemen te hebben ontwikkeld, merkt hij wel dat de aanwezigheid van de straaljagers invloed heeft op zijn slaap. “Ik heb wel regelmatig slechte slaap, niet eens omdat ze zo vaak ‘s avonds vliegen maar meer omdat het voor onrust zorgt als ik ze overdag hoor.” Volgens hem blijft het geluid als het ware hangen, ook wanneer het weer stil is.
De zorgen onder omwonenden nemen verder toe nu Defensie inzet op uitbreiding van de vliegactiviteiten. Door internationale spanningen en extra investeringen in defensie wordt vaker gesproken over ‘intensiever gebruik van vliegbases voor trainingen en oefeningen’. Volgens een anonieme bron, namens de koninklijke luchtmacht is “extra training noodzakelijk om zo up to date te blijven en klaar te kunnen staan mocht er wel iets gebeuren.”
Voor bewoners rondom de vliegbasis roept dat gemengde gevoelens op. “Ik zou het vervelend vinden als er meer gevlogen gaat worden omdat er dan nog een groter stuk rust wordt afgepakt van ons,” zegt Römer. Waar Defensie spreekt over operationele noodzaak, ervaren omwonenden vooral de gevolgen in hun dagelijkse leven. Dit wordt ook erkend door de luchtmacht bron, “wij zijn op de hoogte van de geluidsoverlast we krijgen dagelijks klachten, maar soms moet je dat over hebben voor de veiligheid van het land.” Aanvullend zegt defensie dat er zo goed mogelijk rekening wordt gehouden met de bewoners en de omliggende natuur. “We vliegen al zonder naverbrander, dit zorgt al voor een stuk minder geluid, dan zou het op ruim 130 Db zitten. Maar het nog stiller krijgen is simpelweg niet mogelijk met straaljagers.” Volgens Blokhuizen wordt de impact van geluidsoverlast nog te vaak onderschat. “Het wordt vaak weggeredeneerd en bij vliegvelden en vliegbases hebben ze veel trucjes om de aandacht ergens anders op te leggen.” Toch groeit de aandacht voor de mentale gevolgen van langdurige blootstelling aan hard en onvoorspelbaar geluid. Voor veel omwonenden draait het allang niet meer alleen om lawaai, maar om de vraag of er ooit genoeg rust komt voor een gezond leven. Römer vult aan, “ik hoop van ’t zomer lekker in rust in mijn tuin te kunnen zitten, voor hoeverre dat dan kan.”
