Als kind ontvlucht Lionel Congo en Zuid-Afrika, terwijl zijn vader verdwijnt onder dreiging van de rebellen. In Nederland begint hij een nieuw leven, waarin hij als voorman werkt in de zuivelindustrie. Zijn verleden blijft voelbaar, maar is tegelijkertijd een motivatiemiddel voor wie hij vandaag de dag wil zijn.
Wat doe je in het dagelijks leven?
Ik heb twee kinderen en werk inmiddels negen jaar bij Jonker & Schut. Daar ben ik voorman op een afdeling waar we zuivelproducten produceren. In mijn werk stuur ik mensen aan en zorg ik dat het productieproces goed verloopt.
Hoe ben je bij deze baan terechtgekomen?
Dat ging eigenlijk heel toevallig. Hiervoor werkte ik bij een autobedrijf als Franstalige schakel tussen klanten en bedrijven. Na twee jaar kreeg ik daar geen vast contract vanwege een reorganisatie. Omdat ik niet thuis wilde zitten, heb ik me ingeschreven bij een detacheringsbureau (uitzendbureau, red.) in Apeldoorn. Via hen kwam ik tijdelijk bij Jonker & Schut terecht. Het was de bedoeling dat ik daar kort zou blijven, maar na drie maanden wilden ze me al houden. Uiteindelijk ben ik daar gebleven en werk ik er nu al negen jaar.
Je noemde dat je Franstalig bent. Waar komt dat vandaan?
Ik ben geboren in Congo en heb daar tot mijn zesde gewoond. Daarna zijn we met mijn ouders naar Zuid-Afrika gevlucht. Toen ik elf was, moesten we opnieuw vluchten, dit keer naar Nederland, samen met mijn moeder. Mijn vader bleef achter. Ik heb mijn Congolese cultuur vooral via mijn moeder en familie meegekregen, maar eerlijk gezegd weet ik meer van Zuid-Afrika dan van Congo zelf.
Waarom moesten jullie uit Congo en later uit Zuid-Afrika vluchten?
In Congo was er een burgeroorlog. Mijn vader werkte onder de minister-president en werd daardoor een doelwit voor rebellen. Wij hebben de oorlog zelf niet direct meegemaakt, maar mijn vader werd uiteindelijk wel slachtoffer. Daarom zijn we eerst naar Zuid-Afrika gevlucht, omdat mijn vader daar connecties had.
Later hebben diezelfde rebellen mijn vader daar opgespoord. Via illegale afspraken met Zuid-Afrikaanse autoriteiten is hij tijdens zijn werk opgepakt en teruggestuurd naar Congo. Een collega van hem had door dat er iets niet klopte en heeft ons gewaarschuwd. Daardoor moesten mijn moeder en ik vluchten uit Afrika.
Hoe heb je de komst naar Nederland ervaren?
Ik was elf en begreep er weinig van. Mijn moeder hield me bewust buiten de situatie en zei dat we op vakantie waren en dat mijn vader later zou komen. We hebben asiel aangevraagd en op verschillende plekken in Nederland gewoond terwijl ons verhaal werd onderzocht. Uiteindelijk kregen we bescherming en konden we hier blijven. Sindsdien ben ik nooit meer in Congo geweest.
Wat weet je over wat er met je vader is gebeurd?
We weten alleen dat hij is meegenomen. Wat er daarna precies is gebeurd, weten we niet. In die tijd werden belangrijke mensen vaak op gruwelijke wijze vermoord om anderen af te schrikken. Mijn vader is nooit teruggevonden en we hebben nooit zekerheid gekregen. Waarschijnlijk is hij overleden, maar dat blijft onzeker.
Hoe was het om opnieuw te beginnen in Nederland?
Dat was een enorme omschakeling. In Afrika hadden we het goed en kenden we geen armoede. In Nederland begonnen we helemaal vanaf nul. Dat was voor mij de eerste keer dat ik armoede meemaakte. Tegelijkertijd heeft dat me wel gevormd en geleerd om zelfstandig te zijn.
Hoe ziet je familie eruit op dit moment?
Ik ben met mijn moeder naar Nederland gekomen. Later is zij hertrouwd met een Congolese man en heb ik halfzusjes en een stiefzusje gekregen. Mijn echte bloedverwanten heb ik nauwelijks gekend. Veel familieleden zijn verspreid over landen zoals Canada, Frankrijk en België. Mijn huidige familie voelt wel echt als familie, al zijn het niet allemaal bloedverwanten.
Na al deze ervaringen en wisselingen, wat betekenen familie en relaties voor jou?
Familie betekent heel veel voor mij, juist omdat ik veel familie nooit heb gekend. Ik zie verschillen met Nederlandse gezinnen. In mijn cultuur zijn familiebanden vaak hechter en emotioneler. Als wij elkaar zien, is dat uitbundig. Bij ons staat de deur altijd open en er is altijd eten, zelfs als er onverwacht mensen langskomen. Zo laten we zien dat gastvrijheid belangrijk is.
Voel je je meer Nederlander of Congolees?
Dat is lastig. Ik voel me niet volledig Nederlander, maar ook niet volledig Congolees. Mensen uit mijn eigen cultuur noemen me soms “verkaasd” omdat ik me aan regels houd en op tijd kom. Tegelijkertijd heb ik nog steeds veel van mijn eigen cultuur, zoals gastvrijheid en hoe ik naar familie kijk.
Heeft jouw verleden impact op je dagelijks leven?
Ik heb lang niet stilgestaan bij wat ik allemaal heb meegemaakt, pas later besef je hoe zwaar dat eigenlijk is. Toen mijn stiefvader een hersenbloeding kreeg, merkte ik dat ik de enige was die de ernst van de situatie begreep. Mijn familie had hoop, omdat hij nog bewoog, terwijl ik wist dat het eigenlijk al te laat was. Ik moest dat uitleggen en vertalen, maar voelde me daarin heel alleen en niet begrepen.
Als je nu naar je leven kijkt, welke levensles of welk advies wil je meegeven?
Ik heb een stabiel leven met mijn gezin en werk. Ik probeer mezelf te blijven ontwikkelen, maar mijn keuzes maak ik nu vooral met mijn gezin in gedachten. Als mijn kinderen ouder zijn, wil ik graag gaan reizen. Zoek iets wat jou motiveert. Je krijgt niet zomaar kansen; je moet ze zelf grijpen. Dat geldt overal ter wereld. Voor mij was mijn motivatie om mijn vader trots te maken, al wist ik niet of hij nog leefde. Uiteindelijk is het aan jezelf wat je van je leven maakt.
