Foto: Persoon met het hand op bankbiljetten – Bron: Pexels
Door: Lenthe Bilstra
Een telefoontje van een fraudeur die zich voordoet als een bank. Een nepagent die uit het niets voor de deur staat of een vriend die telkens weer geld wil ‘lenen’. Veel ouderen in Nederland krijgen te maken met financieel misbruik. Uit het meest recente onderzoek van Regioplan uit 2018 blijkt dat drie procent van duizend bevraagde 65-plussers te maken kreeg met financieel misbruik. Dat zou nu neerkomen op ruim honderdduizend mensen (Regioplan, 2018). Voor de oudere doelgroep, die leeft in een wereld die snel digitaliseert, zijn er grote financiële en emotionele gevolgen, maar ook oplossingen.
Financieel misbruik is ongewenst en ongeoorloofd gebruik van geld en/of goederen of andere bezittingen van een oudere (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2022). Ouderen zijn vaak deels of volledig afhankelijk van anderen en daardoor kwetsbaar voor financieel misbruik. Naar schatting zijn 30.000 ouderen (65+) hiervan jaarlijks het slachtoffer (Politie, z.d.). In een wereld die snel digitaliseert, is het voor de oudere doelgroep soms lastig om oplichting te herkennen. ‘’We merken dat fraudeurs steeds slimmer worden’’, vertelt Stefan Wesselink, woordvoerder van de Nederlandse vereniging van banken (NVB). Deze fraudeurs doen zich bijvoorbeeld voor als een bankmedewerker en bellen mensen op: ‘’Zij zeggen dat ze een rare transactie zien, dat ze je willen helpen en dat je heel snel moet reageren. Want als je niet snel reageert, dan ben je heel veel geld kwijt. Ouderen zijn dan toch regelmatig geneigd, omdat het zo echt klinkt allemaal, om daaraan mee te werken.’’
Nederland telt 3,2 miljoen 65-plussers die online actief zijn (OuderenWijzer, 2025). ‘’De ouderen van 60-65 jaar kunnen nog redelijk goed overweg met de digitalisering. De groep ouderen rond de 80-90 jaar is vaker slachtoffer van fraude’’, vertelt Simon van Herpen, woordvoerder van de ANBO-PCOB. Deze ouderenvereniging komt op voor de belangen van ouderen en ziet de gevolgen van financieel misbruik terug in de praktijk. Het raakt mensen zowel materieel als mentaal. De gevolgen zijn financieel groot, maar de oplichting kan ook emotionele impact hebben. Ouderen krijgen sneller te maken met een onveiligheidsgevoel en vertrouwen anderen minder snel: ‘’Je ziet vaak dat een oplichting ook nare gevolgen heeft voor de vertrouwensband. Ons advies is dan vooral om erover in gesprek te gaan met een professional.’’
Wanneer de fraudeur is geslaagd in zijn of haar oplichting, kunnen andere instellingen, zoals banken, moeilijk ingrijpen. ‘’Het is dan een gesprek tussen een fraudeur en een klant en dan zijn wij niet meer betrokken. Dus wij kunnen op dat moment moeilijk ingrijpen”, vertelt Wesselink. De volgende stap is dan om aangifte te doen bij de politie. Omdat er veel meldingen binnenkomen, is de politie genoodzaakt om een selectie van zaken te maken die behandeld worden. ‘’Pogingen zien we heel veel. Dus afhankelijk van of het gelukt is of niet, gaan we kijken of we een zaak op kunnen pakken. En als het gelukt is, dan is het ook weer de vraag: gaat het om 100 euro of gaat het echt om een heel groot bedrag?’, vertelt politieagent Jordy Petit. Zo’n onderzoek is heel arbeidsintensief. Het kost veel tijd en er moeten heel veel mensen aan werken. ‘’We krijgen zoveel van dat soort zaken dat we dan keuzes moeten maken over welke zaak we oppakken. Daarbij kijken we naar: wat is het leed? Wat is aangericht? Hoeveel slachtoffers zijn er? Om welke bedragen gaat het?’’
Bij jonge mensen gaan vaak wat eerder wat alarmbellen af. Bij ouderen is de kans van slagen voor criminelen groter. Dit komt mede doordat veel campagnes tegen financieel misbruik online zijn, waardoor ouderen vaak de berichtgeving over preventie mislopen. ‘’De meeste ouderen zitten niet veel op de socials of online kanalen. Dus die missen die berichtgeving. Sommige ouderen zijn ook gewoon goedgelovig nog, in die zin. Of het is gewoon onwetendheid. Dus mensen die gewoon niet weten wat de risico’s zijn. Of soms ook gewoon verwardheid’’, zegt Petit. Om rekening te houden met de doelgroep, geeft de NVB voorlichtingen op plekken waar ouderen samenkomen. Hier worden zij gewaarschuwd voor de gevaren en gevolgen van financieel misbruik: ‘’In buurtcentra, bibliotheken, op seniorenbeurzen en andere plekken waar ouderen komen, geven wij voorlichtingen. We proberen daar aan te sluiten om mensen in groepjes te waarschuwen’’, aldus Wesselink.
Ouderenvereniging ANBO-PCOB werkt met het vier-ogen-principe. Daarbij adviseren zij ouderen om nooit persoonlijke of financiële gegevens door te geven zonder dat een familielid, vriend of andere vertrouwenspersoon meekijkt. Ook raden zij aan om belangrijke financiële beslissingen niet alleen te nemen, maar deze altijd te bespreken met iemand uit de directe omgeving. Een extra persoon kan helpen om verdachte situaties sneller te herkennen. Daarnaast adviseert Simon van Herpen namens de ouderenvereniging ouderen om naar hun gevoel te luisteren: “Vaak hebben mensen ook wel een onderbuikgevoel van ‘klopt dit wel helemaal?’ Wij adviseren vooral: luister daar heel erg goed naar en vraag om hulp van familieleden of vertrouwde personen in de omgeving.”
